|
ประเด็นปัญหาเกี่ยวกับข้อกำหนดในการกำกับดูแลและการใช้ข้อมูลจากระบบสำแดงข้อมูลเรืออัตโนมัติ (AIS): ศึกษาเปรียบเทียบกับอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยความปลอดภัยแห่งชีวิตในทะเล ค.ศ. 1974 และกฎหมายสหรัฐอเมริกา |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | ประเด็นปัญหาเกี่ยวกับข้อกำหนดในการกำกับดูแลและการใช้ข้อมูลจากระบบสำแดงข้อมูลเรืออัตโนมัติ (AIS): ศึกษาเปรียบเทียบกับอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยความปลอดภัยแห่งชีวิตในทะเล ค.ศ. 1974 และกฎหมายสหรัฐอเมริกา |
| Creator | พชร อินทอง |
| Contributor | ธีระรัตน์ จีระวัฒนา, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | ระบบสำแดงข้อมูลเรืออัตโนมัติ, ระบบ AIS, อนุสัญญา SOLAS, การกำกับดูแลการเดินเรือ, ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์, Automatic identification system, AIS, SOLAS convention, Maritime regulation, Electronic information |
| Abstract | การค้นคว้าอิสระนี้มุ่งศึกษาความเพียงพอของกฎหมายไทยในการกำกับดูแลการติดตั้ง และใช้งานระบบสำแดงข้อมูลเรืออัตโนมัติ (Automatic Identification System: AIS) ตลอดจน การเก็บรักษา ตรวจสอบ และนำข้อมูลจากระบบดังกล่าวมาใช้พิสูจน์ข้อเท็จจริง เนื่องจากระบบ AIS มีบทบาทสำคัญต่อความปลอดภัยในการเดินเรือ การบริหารจัดการจราจรทางน้ำ การกำกับดูแลของรัฐ และการตรวจสอบเหตุการณ์ย้อนหลัง อย่างไรก็ดี ข้อมูล AIS อาจไม่สะท้อนเหตุการณ์จริงอย่างครบถ้วน หรือถูกต้องเสมอไป เพราะอาจได้รับผลกระทบจากการป้อนข้อมูลของผู้ใช้งาน ความขัดข้องของอุปกรณ์ และเซนเซอร์ ข้อจำกัดในการรับส่งสัญญาณ การจัดเก็บและประมวลผลข้อมูล ตลอดจนการจงใจ ทำให้ข้อมูลไม่ตรงกับข้อเท็จจริง การศึกษานี้จึงพิจารณาทั้งความเหมาะสมของมาตรการบังคับติดตั้ง และเปิดใช้งานระบบ AIS และความเพียงพอของหลักเกณฑ์ที่รองรับการนำข้อมูลดังกล่าวไปใช้พิสูจน์ ข้อเท็จจริงการศึกษานี้ใช้วิธีวิจัยเชิงเอกสารและการวิเคราะห์กฎหมายเชิงเปรียบเทียบ โดยศึกษา หลักเกณฑ์ตามอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยความปลอดภัยแห่งชีวิตในทะเล ค.ศ. 1974 โดยเฉพาะบทที่ V ข้อบังคับที่ 19 ข้อมติและแนวทางขององค์การทางทะเลระหว่างประเทศ มาตรฐานทางเทคนิคที่เกี่ยวข้อง กฎหมายสหรัฐอเมริกา ตลอดจนกฎหมายไทยทั้งในระดับ กฎหมายแม่บท กฎหมายลำดับรอง และหลักกฎหมายเกี่ยวกับข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์และพยานหลักฐาน ทั้งนี้ เลือกศึกษากฎหมายสหรัฐอเมริกาเป็นกรอบเปรียบเทียบ เนื่องจากมีการกำหนดหน้าที่ เกี่ยวกับการใช้งานระบบ AIS การรายงานเมื่อระบบขัดข้อง และมาตรการบังคับใช้ไว้อย่างชัดเจน รวมทั้งมีแนวคำพิพากษาที่สะท้อนการตรวจสอบและประเมินข้อมูล AIS ร่วมกับพยานหลักฐานอื่นผลการศึกษาพบว่า แม้พระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านน้ำไทย พระพุทธศักราช 2456 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มิได้บัญญัติเรื่องระบบ AIS ไว้โดยตรง แต่มีบทบัญญัติที่สามารถใช้เป็นฐานอำนาจ ในการออกกฎหมายลำดับรองเกี่ยวกับการตรวจเรือ ความปลอดภัย และอุปกรณ์ประจำเรือได้ ภายใต้ฐานอำนาจดังกล่าว กรมเจ้าท่าได้กำหนดประเภทเรือ ประเภทอุปกรณ์ และหน้าที่ในการติดตั้ง และเปิดใช้งานระบบ AIS ไว้แล้ว ผลการประเมินความจำเป็นและความได้สัดส่วนพบว่า มาตรการดังกล่าวยังคงมีความเหมาะสม เนื่องจากระบบ AIS มีบทบาทต่อความปลอดภัยของเรือ ลำอื่น การบริหารจัดการจราจรทางเรือ และการกำกับดูแลของรัฐ ขณะที่กฎหมายได้กำหนด ประเภทอุปกรณ์ให้สัมพันธ์กับประเภทและขนาดของเรือ รวมทั้งกำหนดข้อยกเว้นสำหรับ กรณีที่มีเหตุจำเป็นต้องปิดระบบ จึงยังไม่ปรากฏเหตุให้ต้องปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์ดังกล่าว ในสาระสำคัญอย่างไรก็ดี กฎหมายไทยยังมีช่องว่างบางประการ ประการแรก ข้อบังคับที่ใช้บังคับอยู่ มุ่งกำหนดหน้าที่เกี่ยวกับการติดตั้งและเปิดใช้งานระบบ รวมทั้งกรณีไม่เปิดหรือปิดระบบ โดยไม่มีเหตุสมควร แต่ยังมิได้กำหนดข้อห้ามโดยตรงต่อการจงใจป้อน แก้ไข หรือคงไว้ซึ่งข้อมูล ที่ไม่ตรงกับข้อเท็จจริงในขณะที่ระบบยังเปิดใช้งานอยู่ การกำหนดความรับผิดในกรณีดังกล่าว จึงต้องแยกการบิดเบือนข้อมูลโดยเจตนาออกจากความคลาดเคลื่อนที่เกิดจากอุปกรณ์ เซนเซอร์ สัญญาณ หรือข้อจำกัดทางเทคนิค โดยพิจารณาจากการกระทำ การรับรู้ว่าข้อมูลไม่ตรง กับข้อเท็จจริง และความสามารถในการเข้าถึงหรือควบคุมข้อมูลของผู้กระทำ มิใช่อาศัยเพียง ความผิดปกติของข้อมูลหรือฐานะของบุคคล ประการที่สอง แม้กฎหมายไทยจะรอง รับการนำข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ เป็นพยานหลักฐาน แต่ยังมิได้กำหนดหน้าที่เฉพาะในการเก็บรักษาข้อมูล AIS เมื่อเกิดอุบัติเหตุ หรือเหตุการณ์ที่ต้องรายงาน ตลอดจนการบันทึกรายละเอียดเกี่ยวกับระบบต้นทาง การดึง การทำสำเนา การส่งมอบ หรือการแปลงข้อมูล นอกจากนี้ ยังไม่มีแนวปฏิบัติขั้นต่ำสำหรับเจ้าหน้าที่ ในการตรวจสอบข้อมูล AIS กรณีข้อมูลขาดช่วง ไม่สอดคล้องกัน หรือปรากฏความผิดปกติ ทางเทคนิค โดยเฉพาะการระบุแหล่งที่มา การเปรียบเทียบฐานเวลา การตรวจสอบร่วมกับข้อมูล จากระบบเดินเรือและพยานหลักฐานอื่น รวมทั้งการขอคำอธิบายจากผู้มีความรู้เฉพาะด้าน เมื่อจำเป็นการศึกษานี้จึงเสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมข้อบังคับกรมเจ้าท่าที่เกี่ยวข้อง เพื่อกำหนด ข้อห้ามต่อการจงใจทำให้ข้อมูล AIS ไม่ตรงกับข้อเท็จจริง โดยให้การบังคับใช้คำนึงถึงเจตนา และความสามารถในการเข้าถึงหรือควบคุมข้อมูลของผู้กระทำ พร้อมทั้งกำหนดหน้าที่ขั้นต่ำให้ผู้ประกอบการเรือเก็บรักษาและแสดงแหล่งที่มาของข้อมูล AIS เฉพาะข้อมูลที่มีอยู่ และถูกบันทึกไว้ในอุปกรณ์หรือระบบที่อยู่ในความครอบครองหรือควบคุมของตน เมื่อเกิดเหตุ ที่ต้องรายงานตามกฎหมายหรือได้รับคำสั่งโดยชอบจากเจ้าพนักงาน โดยไม่บังคับให้ติดตั้ง อุปกรณ์บันทึกเพิ่มเติมหรือเก็บรักษาข้อมูลอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้ ควรให้กรมเจ้าท่าจัดทำแนวปฏิบัติหรือคู่มือสำหรับเจ้าหน้าที่ในการตรวจสอบข้อมูล AIS ร่วมกับพยานหลักฐานอื่น และบันทึกข้อจำกัดทางเทคนิคอย่างเป็นระบบ ทั้งนี้ ข้อเสนอดังกล่าวมิได้มุ่งกำหนดหลักเกณฑ์ การรับฟังหรือการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐานขึ้นใหม่ หากมุ่งเพิ่มความชัดเจนและความสามารถ ในการตรวจสอบย้อนหลัง โดยไม่กระทบต่อดุลพินิจของศาลหรือก่อภาระแก่ผู้เกี่ยวข้องเกินสมควร |
