|
ปัญหาทางกฎหมายว่าด้วยการใช้สิทธิโดยมิชอบของผู้ฟ้องคดีในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครอง |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | ปัญหาทางกฎหมายว่าด้วยการใช้สิทธิโดยมิชอบของผู้ฟ้องคดีในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครอง |
| Creator | นฤมล มีนิสัย |
| Contributor | นิรมัย พิศแข มั่นจิตร, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | การใช้สิทธิโดยมิชอบ, ผู้ฟ้องคดี, การดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครอง, ศาลปกครอง, หลักสุจริต, สิทธิในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางปกครอง, วิธีพิจารณาคดี, Abuse of rights, Plaintiff, Administrative court proceedings, Administrative court, Good faith, Right of access to administrative justice, Court procedure |
| Abstract | วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาทางกฎหมายว่าด้วยการใช้สิทธิโดยมิชอบของผู้ฟ้องคดีในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครอง อันมีที่มาจากการที่ในปัจจุบันปรากฏพฤติการณ์การใช้สิทธิดำเนินกระบวนพิจารณาคดีของผู้ฟ้องคดีจำนวนหนึ่งที่เบี่ยงเบนไปจากมาตรฐานตามปกติ และส่งผลกระทบต่อการอำนวยความยุติธรรมของศาลปกครองในการบริการสาธารณะ ซึ่งเรียกได้ว่าเป็นการใช้สิทธิโดยมิชอบ (Abuse of Rights) แต่อย่างไรก็ดี กลับปรากฏว่าในระบบกฎหมายปกครองไทยมิได้รับรองหลักการใช้สิทธิโดยมิชอบให้ใช้บังคับโดยตรงกับการดำเนินกระบวนพิจารณาคดี หากแต่รับรองไว้เพียงหลักสุจริต (Good Faith) เท่านั้น เหตุเช่นนี้จึงก่อให้เกิดปัญหาที่สืบเนื่องกันสามประการ คือ ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนระหว่างการใช้สิทธิโดยมิชอบกับการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต การขาดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในการวินิจฉัยลักษณะของการกระทำ และความขาดประสิทธิภาพของมาตรการที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้ศึกษาวิเคราะห์เปรียบเทียบในระหว่างระบบกฎหมายไทยกับระบบกฎหมายฝรั่งเศสและระบบกฎหมายเยอรมัน ซึ่งถือเป็นต้นแบบของระบบกฎหมายปกครอง เพื่อสังเคราะห์เป็นแนวทางที่เหมาะสมสำหรับการแก้ไขปัญหาในระบบกฎหมายไทย จากการศึกษา พบข้อสรุปสำคัญประการหนึ่ง คือ การใช้สิทธิโดยมิชอบกับการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต มิใช่เรื่องเดียวกัน หากแต่การใช้สิทธิโดยไม่สุจริตเป็นเพียงรูปแบบหนึ่งของการใช้สิทธิโดยมิชอบซึ่งมีขอบเขตที่กว้างกว่า ผู้เขียนจึงได้เสนอเส้นแบ่งระหว่างข้อความคิดทั้งสอง โดยชี้ให้เห็นว่าแก่นของความแตกต่างอยู่ที่หลักเกณฑ์ในการพิจารณา กล่าวคือ การใช้สิทธิโดยไม่สุจริตให้น้ำหนักแก่เกณฑ์ในเชิงอัตวิสัยอันได้แก่เจตนาของผู้ใช้สิทธิเป็นสำคัญ ในขณะที่การใช้สิทธิโดยมิชอบครอบคลุมไปถึงการกระทำที่พิจารณาได้จากเกณฑ์ในเชิงภววิสัยโดยไม่จำต้องคำนึงถึงเจตนา ในส่วนสรุปผลจากการศึกษาวิเคราะห์เปรียบเทียบ ผู้เขียนเห็นว่า สมควรที่ระบบกฎหมายปกครองไทยจะรับเอาหลักการใช้สิทธิโดยมิชอบมาใช้บังคับโดยตรงกับเรื่องการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองในรูปของหลักกฎหมายทั่วไปอันเป็นเอกเทศของกระบวนการยุติธรรมทางปกครองเอง โดยมิต้องอาศัยมาตรา 421 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เป็นฐานในการบังคับใช้โดยตรง หากแต่อาศัยหลักการเบื้องหลังมาตราดังกล่าวอันมีฐานะเป็นหลักกฎหมายทั่วไปว่าด้วยการใช้สิทธิโดยมิชอบหรือการใช้สิทธิเกินส่วนเป็นฐานทางความคิด และให้หลักสุจริตที่ศาลปกครองนำมาใช้อยู่เดิมดำรงสถานะเป็นองค์ประกอบส่วนหนึ่งของหลักการดังกล่าวต่อไป พร้อมทั้งกำหนดหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในการวินิจฉัยลักษณะของการกระทำโดยอาศัยทั้งเกณฑ์อัตวิสัยซึ่งมีหลักสุจริตเป็นแกนกลาง พิเคราะห์จากเจตนาของผู้ฟ้องคดี และเกณฑ์ภววิสัย ซึ่งพิเคราะห์จากการกระทำที่เกินเลยไปจากขอบเขตอันชอบธรรมจนส่งผลกระทบต่อกระบวนการยุติธรรมโดยไม่ขึ้นอยู่กับเจตนาของผู้ฟ้องคดีประกอบกัน ตลอดจนสมควรรับเอามาตรการสองส่วนที่เกื้อกูลซึ่งกันและกันมาใช้ประกอบกัน อันได้แก่ มาตรการสั่งปรับในแบบของระบบกฎหมายฝรั่งเศสในฐานะที่เป็นบทลงโทษทางการเงินที่มุ่งป้องปรามและครอบคลุมการใช้สิทธิโดยมิชอบในทุกรูปแบบและทุกขั้นตอน และมาตรการกำหนดให้การใช้สิทธิโดยมิชอบเป็นเหตุแห่งการไม่รับคำฟ้อง คำร้อง หรือคำขอ ของผู้ฟ้องคดีไว้พิจารณา โดยอาศัยสาระจากหลักความจำเป็นที่จะต้องได้รับความคุ้มครองสิทธิ (Rechtsschutzbedürfnis) ในระบบกฎหมายเยอรมัน ในฐานะที่เป็นเครื่องมือกลั่นกรองและป้องปรามในเชิงป้องกันตั้งแต่ในชั้นการตรวจรับคำฟ้อง คำร้อง หรือคำขอดังกล่าว ภายใต้หลักชั่งน้ำหนักที่ได้สัดส่วนระหว่างการคุ้มครองสิทธิในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมทางปกครองของผู้ฟ้องคดีกับการรักษาไว้ซึ่งประสิทธิภาพของกระบวนการยุติธรรมทางปกครองโดยศาล อันจะมีผลเป็นการลดทอนจำนวนคดีที่เกิดจากการใช้สิทธิโดยมิชอบในการเข้าสู่การพิจารณาของศาล และทำให้การพิจารณาพิพากษาคดีของศาลมีขึ้นเพื่อการระงับข้อพิพาทที่มีสาระอันควรได้รับการวินิจฉัยอย่างแท้จริง อันจะยังให้ความยุติธรรมโดยศาลเกิดมีขึ้นได้ในสังคมสืบไป ทั้งนี้ เนื่องด้วยหลักการใช้สิทธิโดยมิชอบเป็นหลักที่ดำรงอยู่อย่างกระจัดกระจาย แต่กลับไม่ปรากฏการรับรองหลักการใช้สิทธิโดยมิชอบในการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีปกครองไทย ผู้เขียนจึงตั้งใจให้วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็น “บทปฐมนิเทศ” ในการศึกษา สู่การยอมรับ และสร้างทฤษฎีที่สมบูรณ์ จากการนำเอาหลักที่กระจัดกระจายเหล่านั้นมาสังเคราะห์เป็น “แบบจำลอง” ที่เหมาะสมกับระบบกฎหมาย เพื่ออธิบายแนวคิดนี้ในกฎหมายปกครองไทยให้มีโครงสร้างที่เป็นระบบชัดเจนยิ่งขึ้น |
