|
การบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต: กรณีศึกษาฝายมีชีวิตบ้านยางค้อม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | ดำรง โยธารักษ์ |
| Title | การบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต: กรณีศึกษาฝายมีชีวิตบ้านยางค้อม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช |
| Contributor | นิพนธ์ รัตนคช, สุดารัตน์ สุดสมบูรณ์, อัสมา พิมพ์ประพันธ์, อรณุชา อยู่สกุล, พุธวิมล คชรัตน์, พนิตา อำลอย, ประภาพร ปิยะพิสุทธิศักดิ์ |
| Publisher | วิทยาลัยเทคโนโลยีภาคใต้ |
| Publication Year | 2562 |
| Journal Title | วารสารเทคโนโลยีภาคใต้ |
| Journal Vol. | 12 |
| Journal No. | 1 |
| Page no. | 158-166 |
| Keyword | Water Resource Management, The Living Weir |
| URL Website | https://so04.tci-thaijo.org/index.php/journal_sct/index |
| Website title | วารสารเทคโนโลยีภาคใต้ |
| ISSN | 2539-7281 |
| Abstract | การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา (1) ปัจจัยที่ส่งผลต่อความร่วมมือในการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต ตำบลยางค้อม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช (2) รูปแบบความร่วมมือในการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต (3) ผลกระทบจากการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิตด้านกายภาพ ชีวภาพ การเมือง เศรษฐกิจ สังคม และ(4) ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะกรอบแนวความคิดที่ผู้วิจัยใช้มาจากแนวคิดต่าง ๆ เกี่ยวกับการจัดการน้ำของรัฐการจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน แนวคิดการจัดการน้ำโดยชุมชนการจัดการน้ำโดยฝายมีชีวิต ความร่วมมือ และการศึกษาผลกระทบ การเก็บข้อมูลใช้วิธีการเชิงคุณภาพ ด้วยการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ ประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอันเนื่องมาจากการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต ตำบลยางค้อม อำเภอพิปูน จังหวัดนครศรีธรรมราช โดยวิธีการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง ใช้เทคนิคการวิเคราะห์ข้อมูลแบบสร้างข้อสรุปในการวิจัยเชิงคุณภาพโดยใช้วิธีการวิเคราะห์แบบอุปนัย ผลการศึกษา พบว่า 1) ปัจจัยที่ส่งผลต่อความร่วมมือในการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต ประกอบด้วย ปัจจัยหลัก 4 ปัจจัย คือ (1.1) ความสัมพันธ์ของประชาชนในชุมชน (1.2) การติดต่อสื่อสารกันของประชาชนในชุมชน (1.3) การสร้างการเรียนรู้ของประชาชนในชุมชน และ (1.4) ความเป็นผู้นำของนักการเมืองท้องถิ่น/ท้องที่ 2) รูปแบบความร่วมมือในการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต พบว่า ผู้นำจะเป็นผู้ประสานให้เกิดความร่วมมือในการสร้างฝายมีชีวิตโดยการใช้ความสัมพันธ์ทางสังคมที่มีอยู่ในชุมชนผ่านการสื่อสาร อีกทั้งใช้การสื่อสารกับองค์กรภายนอกชุมชนเพื่อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันจนนำไปสู่ความร่วมมือกันในการสร้างฝายมีชีวิตบ้านยางค้อม 3) ผลกระทบจากการบริหารจัดการน้ำด้วยฝายมีชีวิต ด้านสังคม พบว่า กระบวนการสร้างฝายมีชีวิตส่งผลให้บรรยากาศการมีส่วนร่วมของชาวบ้านในอดีตที่เป็นสังคมเอื้ออาทร/สังคมเฉลี่ยทุกข์แบ่งสุขซึ่งเคยเกิดขึ้นในอดีตกลับคืนมาในพื้นที่อีกครั้ง ด้านการเมืองการเมือง พบว่า การรวมตัวกันเพื่อสร้างฝายมีชีวิตเป็นการเมืองภาคพลเมือง ด้านเศรษฐกิจ พบว่า กิจกรรมของฝายมีชีวิตบ้านยางค้อมส่งผลให้เกิดเศรษฐกิจชุมชน ด้านกายภาพ พบว่า การทำฝายมีชีวิตทำให้พื้นที่อุดมสมบูรณ์โดยเห็นได้ในเชิงประจักษ์คือสภาพบ่อน้ำตื้นของชาวบ้านมีน้ำเพิ่มขึ้นมาอย่างเห็นได้ชัด แสดงให้เห็นถึงการซึมเข้าไปในดินของน้ำที่ถูกยกระดับขึ้นมาทั้งสองฝั่งประมาณข้างละ 2 กิโลเมตร นอกจากนี้ฝายมีชีวิตยังช่วยป้องกันน้ำท่วม และช่วยชะลอการไหลของน้ำ ด้านชีวภาพ พบว่า สัตว์น้ำเพิ่มปริมาณมากขึ้น หลักฐานที่เห็นได้ชัด คือ มีการพบพันธ์ปลาต่าง ๆ เพิ่มขึ้นจำนวน 38 ชนิด และที่น่าสนใจ คือ พันธุ์ปลาหลายชนิดที่หายไปหลายปีได้กลับมาใหม่ และ 4) ปัญหาอุปสรรคของฝายมีชีวิตบ้านยางค้อม คือ (4.1) ด้านขนาดของฝาย (4.2) ด้านงบประมาณ (4.3) อุปสรรคด้านการขัดแย้งทางความคิดกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ และ (4) ด้านการขัดแย้งทางความคิดกับชาวบ้านบางกลุ่ม ข้อเสนอแนะจากการวิจัย คือ (1) ต้องทำความเข้าใจกับหน่วยงานภาครัฐทั้งเรื่องของแนวคิดการจัดการน้ำ และงบประมาณ (2) ต้องศึกษาเรื่องของดินในบริเวณที่ทำฝายเพื่อป้องกันความเสียหายจากกระแสน้ำ และ (3) ต้องมีการเรียนรู้เพื่อกำหนดขนาดของฝายมีชีวิตที่สามารถรับกระแสความแรงของน้ำ |
