|
วาระจิตของพระพุทธเจ้าในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | วนิดา ชุลิกาวิทย์ |
| Title | วาระจิตของพระพุทธเจ้าในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท |
| Contributor | พระปลัดธนา อคฺคธมฺโม, สมฤดี จันทร์กล่ำ |
| Publisher | คณะศาสนาและปรัชญา มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย |
| Publication Year | 2565 |
| Journal Title | วารสารปรัชญาปริทรรศน์ |
| Journal Vol. | 27 |
| Journal No. | 1 |
| Page no. | 233-248 |
| Keyword | วาระจิต, พระพุทธเจ้า, คัมภีร์พระพุทธศาสนา, เถรวาท |
| URL Website | https://so05.tci-thaijo.org/index.php/phiv/index |
| Website title | https://so05.tci-thaijo.org/index.php/phiv/index |
| ISSN | ISSN : 1513-6620 (Print) ISSN : 2773-9643 (Online) |
| Abstract | บทความวิชาการเรื่องวาระจิตของพระพุทธเจ้าในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นการรวบรวมทัศนะแห่งจิตของพระพุทธเจ้าในวาระต่าง ๆ มีวัตถุประสงค์การศึกษาคือ เพื่อศึกษาวิเคราะห์วาระจิตของพระพุทธเจ้าที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท วาระจิตของพระพุทธเจ้าในขณะที่มีสภาพแวดล้อมภายนอกและสภาวะแห่งจิตภายในที่แตกต่างกันพบว่า ทัศนะแห่งวาระจิตว่าเป็นวิถีจิตในขณะจิตเดียวหรือทางทวารเดียว ซึ่งเกิดดับสืบต่อกันโดยรู้อารมณ์เดียวกัน จิตในคราวก่อนการตรัสรู้พบว่ามีสามวาระเป็นสำคัญได้แก่ วาระแรกเป็นวาระแห่งมรรคาที่ปรากฎทัศนะว่าการฝึกร่างกายฝืนธรรมชาติการกระทำนี้ไม่เป็นไปเพื่อการตรัสรู้ วาระที่สองเป็นวาระแห่งการกลั้นลมหายใจและเกิดทัศนะว่าการกระทำนี้ไม่เป็นไปเพื่อการตรัสรู้ วาระที่สาม ในคราวที่ทรงอดพระกระยาหารจนผอม จึงเกิดทัศนะขึ้นอีกว่าการกระทำนี้ไม่เป็นไปเพื่อการตรัสรู้ อันนำไปสู่การบำเพ็ญด้วยจิตวิปัสสนา ในขณะตรัสรู้ วาระจิตของพระองค์มี 2 ขณะ หรือมี 2 วาระจิต กล่าวคือ ก่อนสำเร็จเป็นพระอรหันต์ จะมีวาระจิตเป็นอภิญญาวิถี คือ เมื่อได้บุพเพนิวาสานุสสติอภิญญา (มีปัญญาที่สามารถระลึกถึงเรื่องราวของตนที่เคยเกิดมาแล้วในชาติก่อน) และได้ทิพพจักขุอภิญญา (มีตาทิพย์รับรู้การจุติและปฏิสนธิของสัตว์ทั้งหลายที่เรียกว่า จุตูปปาตญาณ) หลังจากนั้นเมื่อพระองค์ได้ตรัสรู้เป็นสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีนิพพานเป็นอารมณ์ วาระจิตที่เข้าถึงมรรคผล ที่เรียกว่า มรรควิถีและผลวิถีหรือโลกุตตรอัปปนาวิถี ส่วนในขณะเสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน มีวาระจิตเดียว เพราะปรินิพพานวิถีของพระพุทธองค์ มีลักษณะเป็น ชีวิตสมสีสีวิถี คือ พระพุทธองค์จะปรินิพพานทางมโนทวารมรณาสันนวิถีเพียงทางเดียวเท่านั้น |
