|
การประเมินประสิทธิภาพในห้องปฏิบัติการและภาคสนามของทรายเคลือบสาร ทีมีฟอสในการควบคุมลูกน้ำยุงลายบ้านพาหะนำโรคไข้เลือดออกสายพันธุ์ ต้านทานต่อสารเคมี |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | พรรณเกษม แผ่พร |
| Title | การประเมินประสิทธิภาพในห้องปฏิบัติการและภาคสนามของทรายเคลือบสาร ทีมีฟอสในการควบคุมลูกน้ำยุงลายบ้านพาหะนำโรคไข้เลือดออกสายพันธุ์ ต้านทานต่อสารเคมี |
| Contributor | สุนัยนา สท้านไตรภพ, วิสาข์ชนม์ ศรีโพธิ์, ภูเบศร์ ยะอัมพันธ์, เมนะกา วิวน, ละเวง นิลมณี |
| Publisher | กองนวัตกรรมและวิจัย กรมควบคุมโรค |
| Publication Year | 2564 |
| Journal Title | วารสารควบคุมโรค |
| Journal Vol. | 47 |
| Journal No. | เพิ่มเติมที่ 1 |
| Page no. | 734-745 |
| Keyword | ลูกน้ำยุงลายบ้าน, ต้านทานต่อสารเคมี, ทรายเคลือบทีมีฟอส, ประสิทธิภาพทางชีววิเคราะห์, คุณสมบัติทางเคมี, คุณสมบัติทางกายภาพ |
| URL Website | https://www.tci-thaijo.org/index.php/DCJ |
| Website title | เว็บไซต์วารสารควบคุมโรค |
| ISSN | 2651-1649 |
| Abstract | การศึกษามีวัตถุประสงค์เพื่อทดสอบประสิทธิภาพทางชีววิเคราะห์ (bioefficacy assays) รวมถึงคุณสมบัติทางเคมี (chemical properties) และคุณสมบัติทางกายภาพ (physical properties) ของผลิตภัณฑ์ทรายเคลือบสารทีมีฟอส (temephos 1% w/w SG) ที่เก็บตัวอย่างผลิตภัณฑ์จาก จังหวัดจันทบุรี นครปฐม กาญจนบุรี และพิษณุโลก การทดสอบประสิทธิภาพทางชีววิเคราะห์ของทรายเคลือบทีมีฟอสทั้งทางห้องปฏิบัติการและภาคสนามต่อลูกน้ำยุงลายบ้าน (Aedes aegypti L.) ระยะที่ 3 ตอนปลาย ถึงระยะที่ 4 ตอนต้น จาก 4 จังหวัดที่เป็นพื้นที่เก็บตัวอย่างทราย เปรียบเทียบกับลูกน้ำยุงลายบ้านสายพันธุ์ห้องปฏิบัติการที่มีความไวต่อสารเคมี โดยการทดสอบความไวต่อสารทีมีฟอส ที่ความเข้มข้น 0.012 มิลลิกรัมต่อลิตร (WHO diagnostic concentration) พบว่าลูกน้ำทั้ง 4 จังหวัดมีความต้านทานต่อสารทีมีฟอส ลูกน้ำจากจันทบุรีและกาญจนบุรีมีความต้านทานในระดับสูง อัตราตายร้อยละ 13.5 และ 66.0 ตามลำดับ ลูกน้ำจากนครปฐมและพิษณุโลก มีความต้านทานระดับปานกลาง อัตราตายร้อยละ 88.0 และ 90.0 ตามลำดับ ผลทดสอบประสิทธิภาพทางชีววิเคราะห์ของทรายเคลือบทีมีฟอส 1% w/w ในห้องปฏิบัติการ พบว่าลูกน้ำจากทั้ง 4 จังหวัด มีอัตราตายร้อยละ 100 เช่นเดียวกับลูกน้ำจากห้องปฏิบัติการ สำหรับผลการทดสอบในภาคสนามลูกน้ำจากจันทบุรี กาญจนบุรี และพิษณุโลก มีอัตราตายต่ำร้อยละ 0-5 ในขณะที่ลูกน้ำจากนครปฐมมีอัตราตายร้อยละ 83.3 และลูกน้ำจากห้องปฏิบัติการมีอัตราตายร้อยละ 100 ในทุกจังหวัดยกเว้นทรายจากนครปฐมสามารถฆ่าลูกน้ำจากห้องปฏิบัติการได้ร้อยละ 93.3 การทดสอบคุณสมบัติทางเคมีโดยการวิเคราะห์ปริมาณสารทีมีฟอสในผลิตภัณฑ์ทรายกำจัดลูกน้ำของแต่ละจังหวัด ด้วยเทคนิค high performance liquid chromatography (HPLC) พบว่ามีเพียงทรายจากจันทบุรีที่ไม่ผ่านเกณฑ์ ส่วนคุณสมบัติทางกายภาพ โดยวิเคราะห์ขนาดของทรายที่ใช้เคลือบสารทีมีฟอส ด้วยวิธีการร่อนผ่านตะแกรงมาตรฐาน (sieve analysis) พบว่าทรายจาก 4 จังหวัดผ่านเกณฑ์ที่กำหนด ดังนั้น ผลิตภัณฑ์ทรายเคลือบทีมีฟอสจาก 4 จังหวัด สามารถฆ่าลูกน้ำจากห้องปฏิบัติการได้ดี แต่มีประสิทธิภาพต่ำในการฆ่าลูกน้ำจากธรรมชาติ จึงเป็นการยืนยันว่าลูกน้ำทั้ง 4 จังหวัดมีความต้านทานในระดับต่างๆ ต่อทรายเคลือบสารทีมีฟอส ดังนั้นจำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนการควบคุมลูกน้ำยุงลายในพื้นที่ศึกษาด้วยวิธีอื่นแทนการใช้ทรายเคลือบทีมีฟอส รวมถึงควรมีการตรวจสอบความต้านทานต่อสารเคมีที่ใช้ในพื้นที่ของลูกน้ำและยุงตัวเต็มวัยเป็นประจำและต่อเนื่องจะช่วยให้การควบคุมยุงมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น |
