|
มาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลการใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กบนถนนสาธารณะ: ศึกษากรณีสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | มาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลการใช้งานยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กบนถนนสาธารณะ: ศึกษากรณีสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า |
| Creator | พิชญ์สินี ปิ่นปฐม |
| Contributor | มาตาลักษณ์ เสรเมธากุล, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | ยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็ก, สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า, พฤติภัยทรัพย์, Small electric vehicles, Electric scooters, E-scooters, Hazardous object (Liability for danger) |
| Abstract | ในปัจจุบันที่หลายประเทศทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย กำลังเผชิญกับปัญหามลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะปัญหาฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 2.5 ไมครอน หรือที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายในชื่อ PM2.5 เกินค่ามาตรฐานและปัญหาการจราจรที่ติดขัด เมื่อเทคโนโลยีมีความก้าวหน้ามากขึ้น มนุษย์จึงได้ประดิษฐ์คิดค้นยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กที่ขับเคลื่อนด้วยกำลังไฟฟ้าและมีล้อไม่เกินสองล้ออย่างสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าขึ้นมา โดยประชาชนสามารถเข้าถึงยานพาหนะดังกล่าวได้หลายรูปแบบ ทำให้ยานพาหนะดังกล่าวเป็นที่นิยมของประชาชน เนื่องจากจุดเด่นของยานพาหนะที่มีขนาดมิติที่เล็ก มีน้ำหนักเบา อีกทั้งยังมีกลไกในการพับคอ ทำให้สะดวกในการจัดเก็บและเคลื่อนย้าย สามารถแก้ไขข้อจำกัดในการเข้าถึงระบบขนส่งสาธารณะในช่วงแรกและออกจากระบบขนส่งสาธารณะในช่วงสุดท้าย (First and Last Miles) ได้เป็นอย่างดี อีกทั้งยังเป็นยานพาหนะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม แต่อย่างไรก็ตาม แม้สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าจะเป็นยานพาหนะขนาดเล็กรูปแบบใหม่และเป็นยานพาหนะทางเลือกที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้หลายรูปแบบ อีกทั้งยังมีการนำมาใช้งานบนถนนสาธารณะแล้ว แต่การนำยานพาหนะดังกล่าวมาใช้งานบนถนนสาธารณะกลับต้องเผชิญกับผลกระทบอันเกิดจากปัญหาการตีความและการบังคับใช้กฎหมายในประเด็นเรื่องสถานะทางกฎหมายของสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า โดยทั้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลยานพาหนะบกโดยตรงและเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายได้ตีความว่าสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ามีสถานะเป็น “รถจักรยานยนต์” ตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 พระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 และพระราชบัญญัติคุ้มครองประสบภัยจากรถ พ.ศ. 2535 เนื่องจากเห็นว่าสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ามีลักษณะตรงตามนิยามของคำว่ารถจักรยานยนต์ ตลอดจนมีการนำกฎหมายที่ถูกออกแบบมาเพื่อใช้บังคับกับรถจักรยานยนต์ซึ่งเป็นยานพาหนะรูปแบบเดิมที่ใช้กันมาอย่างแพร่หลายตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน มาใช้บังคับกับสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าซึ่งเป็นยานพาหนะรูปแบบใหม่อีกด้วย อันเป็นการไม่เหมาะสมกับบริบทของสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง หลักเกณฑ์การรับจดทะเบียนรถ เนื่องจากยานพาหนะทั้งสองประเภทมีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ จนทำให้สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าเป็นยานพาหนะที่ไม่สามารถนำมาใช้งานบนถนนสาธารณะได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย นำไปสู่การบังคับโทษทางอาญากับผู้ที่นำสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ามาใช้งานบนถนนสาธารณะในความผิดฐานนำรถที่ไม่ได้จดทะเบียนและเสียภาษีมาใช้ในทาง และฐานขับรถโดยไม่มีใบอนุญาตขับรถ อันเป็นความผิดตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 ในการค้นคว้าอิสระฉบับนี้ ผู้เขียนได้ทำการศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาในการตีความและการบังคับใช้กฎหมายกับการใช้งานสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าบนถนนสาธารณะของประเทศไทย รวมถึงแนวคิด ทฤษฎี และหลักการที่เกี่ยวข้องกับการกำกับดูแลการใช้งานยานพาหนะดังกล่าว ตลอดจนมาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศที่ได้มีการกำหนดมาตรการทางกฎหมายขึ้นมาใช้บังคับกับยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กเป็นการเฉพาะแยกต่างหากจากยานพาหนะรูปแบบเดิม ได้แก่ ประเทศเยอรมนี ประเทศญี่ปุ่น ประเทศสหรัฐอเมริกา (มลรัฐนิวยอร์ก) และประเทศออสเตรเลีย (รัฐควีนส์แลนด์) ซึ่งได้มีการกำหนดคำนิยามไว้อย่างละเอียด โดยคำนึงถึงรายละเอียดต่าง ๆ ของยานพาหนะ ยกตัวอย่างเช่น แหล่งกำเนิดพลังงาน ขนาดมิติ น้ำหนัก ความเร็วสูงสุด ส่วนควบและอุปกรณ์ต่าง ๆ โดยมีขอบเขตครอบคลุมถึงยานพาหนะไฟฟ้าขนาดเล็กที่แตกต่างกัน ตลอดจนมีการกำหนดข้อกำหนดเกี่ยวกับการใช้งานยานพาหนะดังกล่าว จากการศึกษาพบว่า ในปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีมาตรการทางกฎหมายที่ใช้กำกับดูแลการใช้งานสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าบนถนนสาธารณะเป็นการเฉพาะ ดังนั้น การใช้งานสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าบนถนนสาธารณะจึงเป็นสิทธิหรือเสรีภาพทั่วไปของประชาชน การบังคับใช้กฎหมายและบังคับโทษทางอาญากับผู้ที่นำสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้ามาใช้งานบนถนนสาธารณะทั้งที่ไม่มีกฎหมายบัญญัติให้อำนาจไว้ และไม่มีกฎหมายบัญญัติไว้โดยชัดแจ้งว่าการกระทำนั้นเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้แต่อย่างใด จึงเป็นการกระทำที่ขัดหรือแย้งต่อหลักประกันทางอาญา หลักการทางอาญา ตลอดจนหลักการที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยให้ความสำคัญ และเป็นการละเมิดต่อสิทธิหรือเสรีภาพของประชาชน ด้วยเหตุผลและความจำเป็นข้างต้น ผู้เขียนจึงเห็นว่า ประเทศไทยควรมีการปรับปรุง แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย โดยให้มีกฎหมายที่ใช้บังคับกับสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าเป็นการเฉพาะ ทั้งในส่วนของการกำหนดคำนิยาม ตลอดจนหลักเกณฑ์ในการกำกับดูแลการใช้งานยานพาหนะดังกล่าว โดยคำนึงถึงบริบทของสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้า สภาพ ลักษณะ รูปแบบการใช้งานยานพาหนะดังกล่าว นอกจากนี้ เนื่องจากสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าเป็นยานพาหนะที่มีคุณสมบัติพิเศษ โดยที่สกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าแต่ละรุ่นอาจมีสมรรถนะแตกต่างกันอย่างมาก ซึ่งมีผลต่อความเป็น “พฤติภัยทรัพย์” ของสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าแต่ละรุ่น จึงควรมีการกำหนดหลักเกณฑ์ทางกฎหมายสำหรับสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าแต่ละประเภทที่มีความเคร่งครัดแตกต่างกัน ทั้งนี้ ก็เพื่อให้ได้มาซึ่งมาตรการทางกฎหมายที่ใช้กำกับดูแลการใช้งานสกู๊ตเตอร์ไฟฟ้าบนถนนสาธารณะเป็นการเฉพาะเพียงเท่าที่จำเป็น เท่าทันต่อความเปลี่ยนแปลงและไม่เป็นอุปสรรคต่อความก้าวหน้าของเทคโนโลยี ไม่เป็นการสร้างภาระให้เกิดแก่ประชาชนเกินสมควร สอดคล้องกับหลักประกันทางอาญา หลักการทางอาญา หลักการที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยให้ความสำคัญ และสามารถสร้างสมดุลระหว่างการจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพของประชาชนกับการคุ้มครองความปลอดภัยของสังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ อีกทั้งยังเป็นการควบคุมเชิงป้องกันไม่ให้เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายอาศัยช่องว่างทางกฎหมายในการแสวงหาประโยชน์ที่มิควรได้โดยชอบด้วยกฎหมายสำหรับตนเองหรือผู้อื่น |
