|
พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย: ประวัติความเป็นมาและการปรับใช้ |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Title | พระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย: ประวัติความเป็นมาและการปรับใช้ |
| Creator | วารี สนคล้ำ |
| Contributor | วรเจตน์ ภาคีรัตน์, ที่ปรึกษา |
| Publisher | มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2568 |
| Keyword | พระราชกฤษฎีกา, กฎ, กฎหมายลำดับรอง, การกระทำอื่น, Royal decree, Bylaw, Secondary legislation, Other acts |
| Abstract | พระราชกฤษฎีกา เป็นกฎหมายลายลักษณ์อักษรที่มีประวัติความเป็นมาและบังคับใช้มาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ประเทศไทยยังปกครองด้วยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจสูงสุดแต่เพียงพระองค์เดียว จนกระทั่งเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดินมาเป็นการปกครองระบอบประชาธิปไตย ในวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ซึ่งอำนาจสูงสุดของประเทศกลายมาเป็นของราษฎรทั้งหลาย พระราชอำนาจดั้งเดิมของพระมหากษัตริย์ถูกจำกัดลงอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ โดยมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุด ตามหลักการแบ่งแยกอำนาจ อำนาจการปกครองถูกแบ่งเป็น 3 อำนาจ คือ อำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร อำนาจตุลาการ การเปลี่ยนแปลงปกครองครั้งนี้มีอิทธิพลอย่างยิ่งต่อการเมืองการปกครองของไทยและเป็นที่มาของระบบกฎหมายใหม่ ในส่วนของอำนาจบริหารราชการแผ่นดินแต่เดิมเป็นของพระมหากษัตริย์ เมื่อปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยได้โอนมาเป็นของคณะรัฐมนตรี ทำให้พระมหากษัตริย์ทรงใช้อำนาจบริหารทางคณะรัฐมนตรี รวมถึงอำนาจในการออกกฎหมายบางประเภทด้วย พระราชกฤษฎีกาเป็นกฎหมายที่พระมหากษัตริย์ทรงตราขึ้นโดยคำแนะนำของคณะรัฐมนตรี พระราชอำนาจในการตราพระราชกฤษฎีกานั้นมีการบัญญัติรับรองไว้ครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช 2475 และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยเกือบทุกฉบับดังนี้ “พระมหากษัตริย์ทรงไว้ซึ่งพระราชอำนาจในการตรากฎหมายโดยไม่ขัดต่อกฎหมาย” ซึ่งการตราพระราชกฤษฎีกามี 2 ประเภทด้วยกัน ได้แก่ ประเภทที่หนึ่ง พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามพระราชบัญญัติหรือกฎหมายที่มีค่าบังคับเสมอด้วยพระราชบัญญัติ และประเภทที่สอง พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญโดยตรง จากการศึกษาพบว่า พระราชกฤษฎีกามีการใช้บังคับในหลายลักษณะด้วยกัน ในระบบกฎหมายไทย พระราชกฤษฎีกาที่ออกโดยอาศัยอำนาจตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญโดยตรง มีลักษณะพิเศษบางประการที่แตกต่างจากพระราชกฤษฎีกาที่มีฐานะเป็นกฎหมายลำดับรองหรือกฎ เนื่องจากฐานอำนาจในการตรา จึงทำให้พระราชกฤษฎีกาในลักษณะนี้ไม่ได้เป็นบ่อเกิดของกฎหมายลำดับรองและอาจจะไม่ได้มีฐานะเป็นกฎ นอกจากนี้บางกรณีองค์กรตุลาการสามารถเข้ามาตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายได้และบางกรณีก็ไม่สามารถตรวจสอบได้ ดังนั้น การพิจารณาถึงมาตรการที่เหมาะสมในการควบคุมตรวจสอบการใช้อำนาจขององค์กรฝ่ายบริหารในการตราพระราชกฤษฎีกาในลักษณะนี้จะส่งผลต่อนิติวิธี การปรับใช้กับข้อเท็จจริง และการตีความกฎหมายให้เป็นไปอย่างถูกต้อง เพื่อความเป็นเอกภาพของระบบกฎหมาย วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาพัฒนาการของพระราชกฤษฎีกาในระบบกฎหมายไทย ในเชิงประวัติความเป็นมา บริบททางการเมืองการปกครอง มโนทัศน์ ทฤษฎีทางกฎหมาย บ่อเกิดและลำดับชั้นของกฎหมาย ลักษณะและประเภทของพระราชกฤษฎีกา รวมทั้งการวิเคราะห์สถานะทางกฎหมาย ตลอดจนปัญหาการปรับใช้พระราชกฤษฎีกากับข้อเท็จจริงในทางกฎหมายรัฐธรรมนูญและกฎหมายปกครองของไทย |
