บทคัดย่อ

เรื่อง “การมีส่วนร่วมในสถาบันการเงินชุมชนของคนจนในจังหวัดสระแก้ว” มีวัตถุประสงค์ คือ
1) เพื่อศึกษาปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจ ปัจจัยทางสังคม และทุนทางสังคม ของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนจังหวัดสระแก้ว 2) เพื่อศึกษาระดับการมีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกสถาบันการเงินชุมชนในจังหวัดสระแก้ว 3) เพื่อศึกษาเปรียบเทียบระดับการมีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนจังหวัดสระแก้ว วิธีการวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ประชากรที่ใช้ใน
การวิจัยคือ หัวหน้าครัวเรือนที่มีรายได้ต่ำกว่า 30,000 บาท/คน/ปี และยังขัดสนด้านสังคม การเมือง วัฒนธรรม อาจมีปัญหาด้านสุขภาพ ไม่ได้รับการศึกษาหรือการศึกษาน้อย มีลูกมาก มีคนป่วยเรื้อรังอยู่ในครัวเรือน และเป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนบ้านวังไหมจำนวนทั้งสิ้น 340 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือ
แบบสอบถาม ซึ่งมีลักษณะเป็นมาตรประมาณค่า 3 ระดับ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าที และค่าเอฟ โดยกำหนดระดับนัยสำคัญที่ .05

ผลการวิจัยพบว่า

1. คนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันฯ เป็นเพศชาย ร้อยละ 51.5 อายุ 41-50 ปี ร้อยละ 38.8 ระดับการศึกษาประถมศึกษา ร้อยละ 82.6 อาชีพรับจ้าง ร้อยละ 45.9 สมาชิกในครอบครัวมากกว่า 5 คน คิดเป็นร้อยละ 34.7 รายได้เฉลี่ยต่อเดือน/คน 1,501 - 2,000 บาท ร้อยละ 83.8 มีรายจ่ายเฉลี่ยต่อเดือน/คนต่ำกว่า 4,000 บาท ร้อยละ 76.8 มีหนี้สินต่อคน/เดือนต่ำกว่า 35,000 บาท ร้อยละ 88.5 ไม่มีเอกสารสิทธิ์ในที่ดินทำกิน
ร้อยละ 68.8 เช่าที่ดินทำกิน ร้อยละ 90.6 ไม่มีปัจจัยการผลิตของตนเอง ร้อยละ 85.0 ขนาดกลุ่มอาชีพต่ำกว่า 50 คน
ร้อยละ 60.0 ระยะเวลาอาศัยอยู่ในชุมชนต่ำกว่า 10 ปี ร้อยละ 46.5 ระยะทางจากบ้านถึงสถาบันฯต่ำกว่า 30 กิโลเมตร จำนวน 74.7 การรับข่าวสารของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันฯ ส่วนใหญ่รับข่าวสารจากสมาชิกสถาบันฯ ร้อยละ 37.9 มีการพูดคุยกันระหว่างพ่อ แม่ ลูก ๆ บ่อยครั้ง ร้อยละ 70.6 มีการพูดคุยกับเพื่อนฝูงในหมู่บ้าน บ่อยครั้ง ร้อยละ 85.0 ปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ กติกาของสังคม ร้อยละ 73.8 ไม่มีการไปหาเครือข่ายกลุ่มอาชีพร้อยละ 55.9 มีความไว้วางใจเพื่อน ญาติ พี่น้อง ร้อยละ 78.5

2. ระดับการมีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนจังหวัดสระแก้วมีค่าเฉลี่ยโดยรวมอยู่ในระดับน้อย ( = 1.02 และ S.D. = 0.59) เมื่อพิจารณาค่าเฉลี่ยแต่ละด้านพบว่า ด้านที่มีค่าเฉลี่ยต่ำที่สุดคือด้านการมีส่วนร่วมในการติดตามและประเมินผล ( = 0.96 , S.D.= 0.67) ด้านการ
มีส่วนร่วมการวางแผนดำเนินกิจกรรม ( = 0.97 , S.D. = 0.67) และด้านการปฏิบัติการและดำเนินการ ( = 0.98 , S.D. = 0.68) ตามลำดับ

3. สรุปผลการศึกษาเปรียบเทียบระดับการมีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนจังหวัดสระแก้ว พบว่า

3.1 ปัจจัยส่วนบุคคล พบว่า เพศไม่มีความแตกต่างต่อการมีส่วนร่วมในสถาบันฯ แต่ อายุต่างกันมีส่วนร่วมในสถาบันฯแตกต่างกันในทุกด้าน ส่วนด้านการศึกษาและอาชีพ ต่างกัน การมีส่วนร่วม
ในสถาบันฯ แตกต่างกันในด้านการค้นหาปัญหาและเหตุผล ด้านการวางแผนดำเนินกิจกรรม และด้าน
การปฏิบัติงานและดำเนินการ จำนวนสมาชิกในครอบครัวต่างกัน การมีส่วนร่วมในสถาบันแตกต่างกัน
ในด้านการปฏิบัติงานและดำเนินการ

3.2 ปัจจัยทางเศรษฐกิจ พบว่า รายได้ รายจ่ายเฉลี่ยต่อเดือน หนี้สินต่อคน ต่างกัน มีส่วนร่วมในสถาบันฯ แตกต่างกันในทุกด้าน การเช่าที่ดินต่างกัน มีส่วนร่วมในสถาบันฯ แตกต่างกันในด้านการค้นหาปัญหาและสาเหตุ ด้านการวางแผนดำเนินกิจกรรม และด้านการปฏิบัติงานและดำเนินการ การมีปัจจัย
การผลิตของตนเองต่างกัน มีส่วนร่วมในสถาบันฯ แตกต่างกันในด้านการปฏิบัติงานและดำเนินการ

3.3 ปัจจัยทางสังคม พบว่า ขนาดของกลุ่ม ระยะเวลาที่อาศัยอยู่ในชุมชน ระยะทางจากบ้านถึงสถาบันการเงิน การรับรู้ข่าวสาร ต่างกัน มีส่วนร่วมในสถาบันฯ แตกต่างกันในทุกด้าน

3.4 ทุนทางสังคม พบว่า การพูดคุยกันระหว่างพ่อ แม่ ลูก การพูดคุยกับเพื่อนฝูงในหมู่บ้าน การปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ทางสังคม การไปหาเครือข่ายกลุ่มอาชีพ การไว้วางใจเพื่อน ญาติ พี่น้องต่างกัน
มีส่วนร่วมในสถาบันแตกต่างกันในทุกด้าน

สรุปได้ว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนจังหวัดสระแก้ว ประกอบด้วย 4 ปัจจัย คือ

1. ปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ อายุ การศึกษา อาชีพ จำนวนสมาชิกในครอบครัว

2. ปัจจัยทางเศรษฐกิจ ได้แก่ รายได้ รายจ่าย หนี้สิน การเช่าที่ดินทำกิน ปัจจัยการผลิตของตนเอง

3. ปัจจัยทางสังคม ขนาดกลุ่ม ระยะเวลาที่อาศัยอยู่ ระยะทางจากบ้านถึงสถาบัน การรับรู้ข่าวสารของสถาบันการเงินชุมชน

4. ทุนทางสังคม ความสัมพันธ์ในครอบครัว กินข้าวร่วมกัน พูดคุย กิจกรรมกับเพื่อนบ้าน ความสัมพันธ์ที่ดี การรักษา กฎ ระเบียบ กติกาของสถาบันชุมชนสังคม การหาเครือข่ายกลุ่มอาชีพ ความไว้วางใจเพื่อน ญาติ พี่น้อง ความน่าเชื่อถือในคำพูด

ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า ปัจจัยส่วนบุคคล ปัจจัยทางเศรษฐกิจ ปัจจัยทางสังคม และ ทุนทางสังคม
มีส่วนร่วมของคนจนที่เป็นสมาชิกในสถาบันการเงินชุมชนโดยเฉพาะอย่างยิ่ง ทุนทางสังคมที่คนจนมีอยู่
ช่วยเปิดโอกาสให้คนจนได้รับรู้หรือเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านการรับผลประโยชน์จากสถาบันฯ แม้นเพียงเล็กน้อยโดยผ่านสมาชิกคนอื่นแม้นตนเองจะไม่ได้เข้าร่วมในบางครั้ง

คำสำคัญ : การมีส่วนร่วม สถาบันการเงินชุมชน คนจน

Abstract

This research study concerning the participation of impoverished people in community financial institutes was conducted in Sakaeo province with the following objectives; 1) to examine individual, economic, and social factors as well as social capital of the impoverished members of community financial institutes in Sakaeo province, 2) to examine their levels of participation, and 3) to make a comparison of participation levels within the sampling of impoverished members of community financial institutes in Sakaeo province.

This qualitative research employed questionnaire inquiries as the main instrument to obtain data derived from a sample of 340 impoverished people in Sakaeo. Data analysis was conducted by an examination of the following statistics; frequency, percentage, mean, standard deviation, T-test, and F-test, with .05 level of significance. The results of this study can be concluded as follows;

(1) 51.5 % of impoverished members of the community financial institutes in Sakaeo were male, 38.8% aged 41 50 years old, 82.6% received primary education, 45.9% were freelancers, 34.7% were living in a family consisting of 5 people or more.

(2) 83.8% earned an average income of 1,501 2,000 baht per capita; in addition, 76.8% earned less than 4,000 baht per month, 88.5% had less than 35,000 baht monthly debt, 68.8% had not obtained title deeds to their land, 90.8% rented the land, and 85% did not possess the factors of production themselves.

(3) 60% belonged to occupational groups comprised of less than 50 members, 46.5% had lived in the community less than 10 years, 74.7% lived within 30 kilometers from the community financial institutes, 37.9% received information about the community financial institutes through other members.

(4) 70.6% appeared to often communicate with family members, e.g. between parents and children, 85% appeared to often communicate with groups of friends in the village, 73.8% complied with the rules and regulations of society, 55.9% had not tried networking, and 78.5% appeared to trust friends, family, and relatives

(5) The participation of impoverished people in community financial institutes was found to be at a low level ( = 1.02 and S.D. = 0.59). Regarding the mean of each aspect, the aspect with the lowest mean was participation in evaluating and following up, planning and organizing the activities, and in operation, respectively.

(6) Regarding the comparative study on levels of participation in community financial institutes of impoverished people in Sakaeo, it can be concluded as follows;

Individual factors: It was found that gender did not affect the level of participation while age affected the level of participation in every aspect. Different levels of education and different occupations affected the level of participation in the following aspects; investigating problems and reasons, activity planning, and operation. The individual factors concerning number of people in the family affected the level of participation in operation.

Economic factors: It was found that economic factors concerning average income per month and debt per capita affected the level of participation in every aspect whereas differences in land rental accounted for the level of participation in problem investigation, organization and planning and operation. In addition, ownership of factors of production were found to affect levels of participation in operation.

Social factors: The size of the group, duration of time living in the community, distance from home to community financial institute, and information reception were found to affect the level of participation in every aspect.

Social capital: It has been found that social capital factors concerning communication within the families, communication with friends in the villages, rule and regulation compliance, networking, trust between friends, family and relatives can affect levels of participation in every aspect.

It could be concluded that major factors accounting for levels of participation in community financial institutes of impoverished people in Sakaeo were comprised of four factors as follows;

- Individual factors including age, education, occupation, and number of people in family

- Economic factors including income, expenditure, debt, hire of property, and ownership of factors of production

- Social factors including size of the groups, duration of time living in the community, distance from home to community financial institute, and information reception

- Social capital including family bonds, communication and interaction within neighborhoods, good relationships, rule and regulation compliance, networking, trust in friends, family, and relatives, and reliability

The results also indicate that individual factors, economic factors, social factors and social capital have significantly influenced the participation of impoverished people in community financial institutes. It can be seen in the results that social capital allows impoverished people to access information concerning benefits they can get from the institute.

Keywords : Participation, Community Financial Institutes, The Impoverishe