บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อรวบรวมและสำรวจศึกษาเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่น 2) ศึกษาสัณฐานวิทยาของข้าวพื้นเมืองมีการดำเนินการวิจัยใน 2 ขั้นตอนคือ 1) รวบรวมค้นหาข้าวพื้นเมืองโดยการสอบถาม การสัมภาษณ์ และถามการสนทนากลุ่ม 2) สำรวจศึกษาและสังเคราะห์ข้อมูล
เศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับข้าวผลการวิจัยพบว่าข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์มี 116 พันธุ์ ในอดีตคนเพชรบูรณ์มีการปลูกข้าวหลายพันธุ์เพื่อไว้บริโภคประจำวัน ทำขนมในการไหว้ผี และในประเพณีต่าง ๆ ทางพุทธศาสนาแต่ปัจจุบันมีข้าวพื้นเมืองในอำเภอเมือง 11 พันธุ์ซึ่งเป็นข้าวที่ปลูกได้ในนาน้ำลึกริมแม่น้ำป่าสัก อำเภอน้ำหนาวปลูกข้าว 51 พันธุ์ข้าวพญาลืมแกงเป็นข้าวที่ปลูกไว้ทำข้าวหลามในประเพณีข้าวในอำเภอเขาค้อส่วนใหญ่เป็นข้าวของชนเผ่าม้ง เมื่อนำเมล็ดพันธุ์ไปปลูกจะงอกเพียง 28 พันธุ์เท่านั้นจากทั้งหมด 50 พันธุ์ ซึ่งมีความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ได้ ข้าวจะใช้ทำข้าวใหม่ม้ง และจั๋วในประเพณีปีใหม่ม้งข้าวทั้ง 116 พันธุ์
ได้ศึกษาสัณฐานวิทยาโดยนำมาปลูกในแปลงทดลอง ระหว่างเดือนมิถุนายนถึงเดือนธันวาคม พ.ศ.2558 บันทึกลักษณะประจำพันธุ์ตามสถาบันวิจัยข้าว กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พบว่า
ข้าวส่วนใหญ่เป็นข้าวไร่ เป็นข้าวเหนียว เกือบทุกพันธุ์มีแผ่นใบและกาบใบสีเขียว ในระยะกล้าข้าวเหลืองน้อย เทพี เกษตรรวงยาว ร่องขนุนเป็นข้าวที่โตเร็งที่สุด สีของหูใบส่วนใหญ่สีขาว ข้าวส่วนใหญ่ทรงกอตั้งจำนวนวันตกกล้าถึงออกดอกส่วนใหญ่ 90-105วัน น้ำหนัก 100 เมล็ดข้าวเปลือกของข้าวเหนียวขาวงาช้างหนักมากที่สุด 4.36?0.04 กรัม ข้าวเขี้ยวงูเบาที่สุด 1.62?0.06 กรัม รูปร่างข้าวกล้องส่วนใหญ่ค่อนข้างป้อม การเพิ่มผลผลิตและการเพิ่มมูลค่าข้าวพื้นเมืองทำโดยส่งเสริมให้ปลูกข้าวอินทรีย์แล้วแปรรูปเป็นข้าวสารและข้าวกล้องจำหน่าย จากการวิจัยในครั้งนี้ยังมีข้าวพื้นเมืองที่เกษตรกรบางคนยังปลูกไว้บริโภคเพราะ
เป็นข้าวที่เหมาะสมกับสภาพภูมิอากาศและภูมิประเทศของแต่ละท้องถิ่น มีลักษณะพิเศษและมีรสอร่อย
ควรมีการส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ข้าวพื้นเมืองเพชรบูรณ์ หากไม่ได้รับการเรียนรู้ และอนุรักษ์ไว้อาจสูญไปจากท้องถิ่นได้

คำสำคัญ : ข้าว; ข้าวพื้นเมือง; เพชรบูรณ์

Abstract

This Phetchabun traditional rice research had objectives: 1) surveying and collecting 2) studying on their economic, social, cultural and traditional knowledge.The process of this research were 4 steps as : 1) survey andcollect by query, interview, andfocus group 2) survey, study and syn the sis data about economic, social,culture,and traditional knowledge.There sults showed that there were 116 traditional rice varieties. In the past, Phetchabun farmers had planted traditional rice in daily consumption and cooking dessert for oblation and Buddhist traditions. There were 11 varieties in Muang Phetchabun District, which was plant edin deep water along the Pasakriver. They were planted 51 varietiesin Nam nao District and villagers used Paya-luem-kaeng tocook bamboo ricein local traditions. In Khao Kho District, they wereplanted 50 varietiesandonly 28 varieties that can germinatein experimental plotsresulting in therisk ofextinction. Rice were usedin Hmong New Year Festival for making new rice and cooking dessert called Chua. The researcher planted 116 varieties inexperimental plots to study them or phology from June to December 2015 and recorded according to the Rice Research Institute, Department of Agriculture, Ministry of Agriculture and Cooperatives. The result showed that most rice were uplandrice and glutinous rice. Their lamina and leaf sheath were green. The fastest growth riceseedling were Leung-noi, The-pee,Kaset-raung-yaw, and Rong-Khanun. Their stipulewere white and clumpofrice werestraight. Theperiod of seedling field to flowering were 90 to 105 days. One hundred paddy seed were weighed. Itwas found that Khaw-nga-chang was most weight of 4.36?0.04 g while Khiew-nguwas minimal weight of 1.62?0.06 g.The most of brown ricegrain was rather round.Increasing theirproductivity and adding their value weresupported by promotion oforganic rice cultivationand privatizationintomilled riceandbrown rice.Fromthis research, sometraditionalricewereplantedfor consumption because thesericewereappropriatetothe climateandterrain and they werea uniqueandtasty.Tomaintain Phetchabuntraditional ricevarieties should conservation, utilization, anddisseminationoftheir knowledge.

Keywords : Rice; Traditional Rice; Phetchabun