บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาปัจจุบันและคาดว่าจะเกิดในอนาคตของเกษตรกรชาวไร่อ้อย อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี 2) เพื่อสร้างและทดลองยุทธศาสตร์ที่เหมาะสมของการผลิตอ้อยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม 3) เพื่อเผยแพร่ยุทธศาสตร์การพัฒนาตามโมเดลการผลิตอ้อยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมที่สร้างขึ้นโดยนำไปถ่ายทอดให้กับสมาชิกเครือข่ายเกษตรกร

วิธีการดำเนินการวิจัย ขั้นตอนที่ 1 สำรวจข้อมูล พฤติกรรมการปลูกอ้อย การใช้เทคโนโลยี แจกแบบสอบถามให้กับเกษตรกรชาวไร่อ้อยด้วยการสุ่มตัวอย่าง จำนวน 400 ชุด ประชุมกลุ่มวิเคราะห์บริบทสร้างภาพอนาคต คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ขั้นตอนที่ 2 ค้นหาแกนนำเกษตรกร ศึกษาดูงาน สนทนากลุ่ม จัดทำคู่มือ ผ่านที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ ผู้เชี่ยวชาญ คัดเลือกพื้นที่ ทำการทดลอง 32 สัปดาห์ ปรับคู่มือ สรุปผล ขั้นตอนที่ 3 สร้างองค์กรเครือข่าย สัมภาษณ์เชิงลึก ประเมินความพึงพอใจ คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 45 คน ทดสอบความแตกต่างของค่าเฉลี่ยก่อนและหลังการทดลอง ด้วยการทดสอบที และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัย ขั้นตอนที่ 1 วิเคราะห์ปัญหา พบปัญหาสำคัญ คือ การขาดความรู้ความเข้าใจในการเลือกใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมช่วยในการผลิตอ้อย เกิดจาก 2 สาเหตุหลัก คือ พฤติกรรมการผลิตอ้อยไม่ถูกต้อง และไม่ได้ใช้เทคโนโลยีช่วยในการผลิตอ้อย ขั้นตอนที่ 2 การสร้างยุทธศาสตร์ ประกอบด้วย 3 ยุทธศาสตร์ คือ 1) สร้างองค์ความรู้แบบผสมผสานจากเกษตรกร 2) การพัฒนาทักษะการเรียนรู้การใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม มีประสิทธิภาพ
3) สนับสนุนให้เกิดองค์กรเครือข่ายในการถ่ายทอดเทคโนโลยี ผลการทดลอง พบว่ากลุ่มทดลองมี 1) ความรู้เรื่องเทคโนโลยีการผลิตอ้อย 2) เจตคติ 3) พฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีการผลิตอ้อย มากกว่าก่อนทดลองอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 ขั้นตอนที่ 3 ผลการทดลองยุทธศาสตร์กับกลุ่มเครือข่าย พบว่ามีรูปแบบการจับกลุ่ม มีผู้นำเกษตรกรที่เป็นแกนหลัก และช่วยเหลือกันในกลุ่ม สร้างมาตรการรักษาสิ่งแวดล้อม การผลัดเปลี่ยนเวรยาม ผลความพึงพอใจต่อยุทธศาสตร์ ระดับมากที่สุด (4.51 ? 0.17) ผลความพึงพอใจต่อเครือข่ายโดยรวม ระดับมาก (4.38 ? 0.22)

การผลิตอ้อยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมในงานวิจัยนี้ เกษตรกรเป็นผู้กำหนดภาพรวมอนาคต เกิดการบูรณาการใช้เทคโนโลยีทางธรรมชาติกับเทคโนโลยีก้าวหน้า ลดการใช้พลังงานอย่างฟุ่มเฟือย สามารถสร้างสำนึกวัฒนธรรมพลเมืองด้านสิ่งแวดล้อม สร้างความรู้ความเข้าใจ เพื่อให้เกิดจริยธรรมด้านสิ่งแวดล้อม เป็นการเพิ่มอำนาจของเกษตรกรเพื่อที่จะออกแบบกฎของตัวเองอาจจะส่งผลให้เกิดกระบวนการที่ช่วยให้บรรทัดฐานของสังคมที่จะพัฒนาเพิ่มขึ้นซึ่งจะเป็นผลดีต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนต่อไป

คำสำคัญ : ยุทธศาสตร์การพัฒนา, การใช้เทคโนโลยีการผลิตอ้อย, การผลิตอ้อยที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม

Abstract

The purposes of this research were 1) to study and analyze both current and expected future problems of sugarcane farmers in Banrai District, Uthai-Thani province, 2) to construct and experiment an appropriate development strategy of environmentally and socially friendly sugarcane production and 3) to promote the constructed environmentally and socially friendly sugarcane production model by transferring through the farmer network members.

The research methodology comprised three phases. The 1^st phase was information surveying of sugarcane plantation behavior and technology using in sugarcane production, distribution of 400 sets of questionnaires to sugarcane farmers, and group discussion scenario of participants selected by purposive sampling. The 2^nd phase was finding sugarcane farmer group leaders, study visits, group discussion and manual designing which was evaluated by research advisors and experts, target area selection, conducting 32-week experiment, manual improving and result conclusion. The 3^rd phase comprised network organization building, in-depth interview and satisfactory evaluation of 45 sugarcane farmers who were selected by purposive sampling, investigation of the differences of average mean between pre-test and post-test by using T-Test as a statistics. Qualitative data analysis was carried out by using content analysis.

The research findings were as following;

The 1^st phase, problem analysis, found the vital problems as of the lack of knowledge and understanding in applying an appropriate technology to assist in sugarcane production of the farmers, resulted from 2 main causes including their incorrect behavior and sugarcane production without technology applying. The 2^nd phase, development of strategy, comprised three strategies; 1) building integrated knowledge with farmers, 2) capacity building for farmers to have skill in applying appropriate technology efficiently, and 3) supporting network building in order to transfer technology. The experiment revealed that the target group has increased their knowledge, attitudes and behavior of sugarcane production at the statistically significant level of .001. The 3^rd phase, the experiment of the constructed strategy through the network group, showed that there was a group forming, comprised group leaders, assisting within their group, creating the environment conservation regulations, setting the shift to patrol sugarcane farms. Their satisfaction with the development strategy was at the highest level of (4.51?0.17) and the satisfaction with the network as the whole was at good level of (4.38?0.22).

As for the study of development strategy of environmentally and socially friendly sugarcane production, the farmers themselves had determine their own holistic future outcomes integrating with advance technology, decreasing energy consumption, raising environmental conservation awareness, making understanding and building environmental ethics which will be made a better community quality of life finally.

Key words: Strategy Development, Environmentally and Socially Friendly Sugarcane Production