|
โครงสร้างชุมชนสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินและความหลากชนิด ตัวเต็มวัยแมลงหนอนปลอกน้ำในตำบลสหกรณ์นิคม อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ในช่วงการท่องเที่ยวแบบความปรกติใหม่ |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | นฤมล แสงประดับ |
| Title | โครงสร้างชุมชนสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินและความหลากชนิด ตัวเต็มวัยแมลงหนอนปลอกน้ำในตำบลสหกรณ์นิคม อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ในช่วงการท่องเที่ยวแบบความปรกติใหม่ |
| Contributor | ชุติมา หาญจวณิช, ขวัญศิริ รัตนวิไล, สิริกมล พลายงาม, ปฏิพัทธ์ เทวาภวัต, รุ่งนภา สมนาค, เวียงคร วรรณจักร |
| Publisher | คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น |
| Publication Year | 2566 |
| Journal Title | KKU Science Journal |
| Journal Vol. | 51 |
| Journal No. | 3 |
| Page no. | 257 - 277 |
| Keyword | แมลงน้ำ, แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ, อำเภอทองผาภูมิ, ความปรกติใหม่ |
| URL Website | https://ph01.tci-thaijo.org/index.php/KKUSciJ/article/view/253779 |
| Website title | Thai Journal Online (ThaiJO) |
| ISSN | 2586-9531 |
| Abstract | สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินเป็นสัตว์ขนาดเล็กที่อาศัยอยู่ในตะกอนท้องน้ำ มีความสำคัญมากต่อกระบวนการสลายซากอินทรีย์ในแหล่งน้ำและเป็นแหล่งอาหารของปลา สัตว์น้ำอื่นๆ รวมทั้งสัตว์บก เช่น นกและค้างคาว ดังนั้นสัตว์เหล่านี้จึงมีบทบาทสำคัญในความสมดุลและการไหลเวียนของพลังงานและสารอาหารตามธรรมชาติ การศึกษาครั้งนี้ได้สำรวจโครงสร้างชุมชนสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดิน และความหลากชนิดของตัวเต็มวัยแมลงหนอนปลอกน้ำในแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติที่อุโมงค์เหมืองแร่ ดร.ผล กลีบบัว ลำธารข้างอุโมงค์ฯ ฝายประปาภูเขาและน้ำตกสะพานลาว ที่ตำบลสหกรณ์นิคม อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ในเดือนพฤศจิกายน 2564 และ มีนาคม 2565 ซึ่งเป็นช่วงที่มีการท่องเที่ยวแบบวิถีปรกติใหม่และมีนักท่องเที่ยวน้อยมาก การศึกษาครั้งนี้พบสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินทั้งสิ้น 121 แทกซาจาก 58 วงศ์ ลำธารข้างอุโมงค์ฯ และน้ำตกสะพานลาวมีความหลากหลายและความชุกชุมของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินมากกว่าบริเวณปากอุโมงค์ฯ และฝายประปาภูเขามาก สัตว์ที่พบส่วนมากเป็นแมลงน้ำในอันดับ Trichoptera (แมลงหนอนปลอกน้ำ) Ephemeroptera (แมลงชีปะขาว) และ Diptera (แมลงสองปีก) หอยน้ำจืดพบเฉพาะที่น้ำตกสะพานลาว ความหลากหลายและความชุกชุมของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินในเดือนมีนาคม 2565 ใน 3 สถานีมี มากกว่าเดือนพฤศจิกายน 2564 ยกเว้นที่ลำธารข้างอุโมงค์ฯ เนื่องจากช่องทางน้ำบางส่วนของสถานีนี้แห้งขอดจากระดับน้ำที่ลดลงตามธรรมชาติทำให้พื้นอาศัยของสัตว์ลดลง ผลการเปรียบเทียบระหว่างลำธารข้างอุโมงค์ฯ และน้ำตกสะพานลาวพบว่าโครงสร้างชุมชนสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินมีความคล้ายคลึงกันประมาณร้อยละ 61 และแหล่งคาร์บอนหลักที่เข้าสู่ระบบนิเวศมาจากระบบนิเวศบก สัดส่วนของสัตว์กลุ่มกรองกินมีมากที่สุด แสดงว่าอาหารของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดินส่วนใหญ่เป็นสารอินทรีย์ขนาดละเอียด (fine particular organic matter: FPOM) ที่ถูกขนส่งมากับกระแสน้ำ ตัวเต็มวัยแมลงหนอนปลอกน้ำพบรวม 35 ชนิด จาก 10 วงศ์ ส่วนมากอยู่ในวงศ์ Hydropsychidae และ Philopotamidae ซึ่งสอดคล้องกับระยะตัวอ่อนที่พบ การประเมินคุณภาพน้ำด้วยวิธีทางชีวภาพพบว่าลำธารข้างอุโมงค์ฯ มีคุณภาพน้ำดีกว่าน้ำตกสะพานลาว ข้อมูลเหล่านี้จะเป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับใช้เปรียบเทียบการเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตเมื่อมีกิจกรรมการท่องเที่ยวมากขึ้น ทุกสถานีต่างเป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุกรรมของสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหน้าดิน ซึ่งการคงอยู่ของทรัพยากรธรรมชาติเหล่านี้ส่วนหนึ่งขึ้นกับพื้นที่ป่าโดยรอบที่ทำให้เกิดลักษณะของพื้นอาศัย ร่มเงา และเป็นต้นกำเนิดของแหล่งพลังงานที่เข้าสู่ระบบนิเวศลำธาร ดังนั้นการดูแล ปกป้องพื้นที่ป่าโดยรอบจึงมีความสำคัญต่อความยั่งยืนของแหล่งท่องเที่ยวและเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้บรรลุเป้าหมายที่ 15 (ชีวิตบนบก) ของเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน |
