|
ดัชนีและการประเมินความเสี่ยงภาวะน้ำท่วมและภาวะแห้งแล้งสำหรับลุ่มน้ำขนาดเล็ก |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | อรทัย มิ่งธิพล |
| Title | ดัชนีและการประเมินความเสี่ยงภาวะน้ำท่วมและภาวะแห้งแล้งสำหรับลุ่มน้ำขนาดเล็ก |
| Contributor | ยศสรัล ศรีสุข, ทรรศชล ปัญญาทรง, รงรอง วงษ์วาล, พรทิพย์ จันทร์ราช |
| Publisher | Thammasat Printing House |
| Publication Year | 2560 |
| Journal Title | Journal of Architectural/Planning Research and Studies |
| Journal Vol. | 14 |
| Journal No. | 2 |
| Page no. | 143-158 |
| Keyword | ดัชนีชี้วัดความเสี่ยงด้านภาวะน้ำ ท่วมและภาวะแห้งแล้ง, ลุ่มน้ำ ขนาดเล็ก |
| URL Website | http://www.tds.tu.ac.th/jars/ |
| Website title | http://www.tds.tu.ac.th/jars/download/jars/v14-2/jars14-2.php |
| ISSN | 1905-2022 |
| Abstract | แอ่งเชียงใหม่ล้อมรอบด้วยลุ่มน้ำเชิงเขาขนาดเล็กหลายสิบลุ่มน้ำซึ่งอยู่ในเขตการขยายตัวของเมืองเชียงใหม่ที่ประสบภาวะแห้งแล้งและภาวะน้ำ ท่วม จนกลายเป็นปัญหาเรื้อรังที่ยากจะแก้ไขได้ วัตถุประสงค์ของงานวิจัยนี้ เพื่อการพัฒนาดัชนีความเสี่ยงภาวะน้ำ ท่วมและภาวะแห้งแล้งสำ หรับลุ่มน้ำ ขนาดเล็ก ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นพัฒนาแผนบริหารจัดการลุ่มน้ำ แบบบูรณาการ วิธีการวิจัยที่ใช้จึงมีจุดเน้นที่กระบวนการเรียนรู้ร่วมวิเคราะห์ปัญหา หาทางจัดการร่วมกับกลุ่มประชากรเป้าหมาย เริ่มจากนำ หลักฐานเชิงประจักษ์ในรูปฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศมาเป็นเครื่องมือบอกเล่าอธิบายสถานการณ์ปัญหาและผลกระทบเชิงพื้นที่เพื่ออธิบายเชื่อมโยงกับเหตุผลทางวิชาการ พร้อม ๆ กับการประเมิน และกรองเหตุปัจจัยหลักและหาตัวชี้เป้าในการบริหารจัดการผลการพัฒนาดัชนีการประมินความเสี่ยงภาวะน้ำ ท่วม ประกอบด้วย ปริมาณน้ำ ฝน ปริมาณน้ำ ท่าไหลบ่า ศักยภาพของระบบระบายน้ำ ในพื้นที่และการใช้ประโยชน์ที่ดิน ส่วนดัชนีประเมินความเสี่ยงภาวะแห้งแล้ง ประกอบด้วย ปริมาณน้ำ ท่ารายปี ความสามารถในการผลิตและกักเก็บน้ำ ศักยภาพในการเข้าถึงแหล่งน้ำ ของพื้นที่เกษตร และความต้องการใช้น้ำ ของพื้นที่ในฤดูแล้ง ผลการประเมินภาวะเสี่ยงพบสิ่งที่น่าสนใจหลายประเด็น ดังนี้ ลุ่มน้ำ แม่ออนตอนกลางประสบภาวะแห้งแล้งรุนแรงและขยายวงกว้างมากขึ้น เพราะปัญหาฝนทิ้งช่วงติดต่อกันตั้งแต่ปีพ.ศ.2555-2558 ประกอบกับแหล่งกักเก็บน้ำ ธรรมชาติและอ่างเก็บน้ำ ตื้นเขินสามารถกักเก็บน้ำ ได้น้อยลง รวมทั้งการปลูกข้าวนาปรัง ผลดังกล่าวทำ ให้พื้นที่ตอนกลางส่วนใหญ่ถูกประเมินเป็นพื้นที่ประสบภาวะแห้งแล้งรุนแรงและขยายวงกว้างขึ้น ส่วนพื้นที่ตอนล่างถูกประเมินให้เป็นพื้นที่ประสบปัญหาภาวะน้ำ ท่วมรุนแรง เพราะเป็นพื้นที่รับน้ำ จากพื้นที่ตอนบนและตอนกลาง อีกทั้งพื้นที่บางส่วนยังเป็นจุดบรรจบของลำ น้ำ สายหลักที่อยู่ในสภาพแคบ ตื้นเขิน จากปัญหาการขยายถนนกีดขวางทางน้ำ ประกอบกับพื้นที่รับน้ำ หลากหลายแห่งถูกปรับถมเป็นย่านพาณิชยกรรมใหม่ อีกทั้งพื้นที่ริมลำ น้ำ ถูกชุมชนรุกล้ำ ขยายที่อยู่อาศัย ข้อค้นพบจากการดำ เนินการวิจัย อธิบายได้ว่าการใช้ฐานข้อมูลเพื่อกรองตัวชี้เป้าสถานการณ์ปัญหาและการจัดการ ผ่านการผสมผสานเทคโนโลยี เช่น ฐานข้อมูลภูมิสารสนเทศกับวิธีการจัดการด้วยความรู้ท้องถิ่น มาเป็นเครื่องมือใส่ในกระบวนการวิจัยพร้อมๆ กับเรียนรู้วิเคราะห์ประเมินสถานการณ์ร่วมกัน ภายใต้ฐานข้อมูลที่พัฒนาแล้ว จากนั้นนำ ผลมาใช้เป็นโจทย์ในการวางแผนจัดการลุ่มน้ำ รวมทั้งเครื่องมือในการวางแผนงานกิจกรรมติดตามประเมิน ผลตั้งแต่ระดับชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ลุ่มน้ำ ซึ่งปรากฏความชัดเจนว่า ข้อมูล/ข้อเท็จจริงที่ยอมรับร่วมกัน (evidence-based) เป็นกุญแจสำ คัญที่นำ ไปสู่การพัฒนาแผนปฏิบัติการเชิงพื้นที่ |
