|
พัฒนาการของการจัดรูปที่ว่างและองค์ประกอบเมืองภายในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ |
|---|---|
| รหัสดีโอไอ | |
| Creator | สิทธิกานต์ สัตย์ซื่อ |
| Title | พัฒนาการของการจัดรูปที่ว่างและองค์ประกอบเมืองภายในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ |
| Contributor | ณวิทย์ อ่องแสวงชัย |
| Publisher | คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ |
| Publication Year | 2563 |
| Journal Title | วารสาร สิ่งแวดล้อมสรรค์สร้างวินิจฉัย (Built Environment Inquiry BEI) |
| Journal Vol. | 19 |
| Journal No. | 2 |
| Page no. | 43-62 |
| Keyword | สัณฐานวิทยาเมือง, การจัดรูปที่ว่าง, องค์ประกอบเมือง, เมืองเชียงใหม่ |
| URL Website | https://www.tci-thaijo.org/index.php/arch-kku |
| Website title | Built Environment Inquiry Journal Faculty of Architecture Khon Kaen University, Thailand |
| ISSN | 2651-1185 |
| Abstract | บทความนี้นำเสนอการศึกษาพัฒนาการของเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ที่ปรากฏความซับซ้อนของลักษณะทางกายภาพ อันเกิดขึ้นจากสาเหตุ ปัจจัยที่ควบคุมและส่งอิทธิพลต่อโครงสร้างในการจัดรูปที่ว่างและการจัดระเบียบความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ ของเมือง ครอบคลุมถึงการอภิปรายกระบวนการเชิงสัณฐานวิทยาไปตามลำดับขั้นตอนในการพัฒนาและเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของรูปสัณฐานเมืองเชียงใหม่ นับตั้งแต่ พ.ศ. 1839-2561 ผ่านการวิเคราะห์เปรียบเทียบโครงสร้างหลักของเมือง ถนนและระบบโครงข่ายทางสัญจร ตลอดจนองค์ประกอบเมืองทั้งหมดในแต่ละช่วงระยะเวลาผลการศึกษาบ่งชี้ถึงกำเนิดและพัฒนาการของรูปสัณฐานเมืองเชียงใหม่ทั้งหมด 5 ช่วงระยะ นับตั้งแต่แรกเริ่มกระบวนการก่อรูปร่างรูปทรงของเมืองรูปสี่เหลี่ยมเกือบจัตุรัส ที่ถูกประกอบสร้างขึ้นจากแนวกำแพงเมือง คูเมือง และประตูเมืองในแต่ละด้านผ่านระบบพิกัดแนวแกน ภายในปรากฏลักษณะโครงข่ายทางสัญจรแบบเส้นตรง (Linear network) โดยมีแนวแกนถนนในด้านทิศเหนือ-ใต้และทิศตะวันออก-ตะวันตกเป็นแนวแกนหลัก จนกระทั่งมีพัฒนาการของโครงข่ายไปตามการแบ่งตัวของสัณฐานซุปเปอร์บล็อก (Superblock) สัณฐานบล็อก (Block) และการสร้างประตูเมืองในแต่ละลำดับ ตลอดจนการตั้งถิ่นฐานของชุมชนและการสร้างศาสนสถานต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กับการจัดรูปที่ว่างและองค์ประกอบเมืองภายใต้เงื่อนและอิทธิพลหลักทางความเชื่อในระยะที่ 2-3 นับตั้งแต่การจัดองค์ประกอบเมืองที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์, การจัดรูปที่ว่างและองค์ประกอบเมืองตามผังภาพวาสตุวิทยา (Vastu Mandala), การพัฒนารูปศาสนสถานตามคติจักรวาล (Buddhist Cosmology) และการจัดรูปที่ว่างของเมืองตามแนวคิดเรื่องทักษา (Thaksa Astrology) จนกระทั่งมีพัฒนาการกลายเป็นเมืองป้อมปราการ (Citadel) ในระยะที่ 4 ภายใต้เงื่อนไขและปัจจัยแวดล้อมของสงคราม ก่อนจะเกิดการสลายตัวของโครงสร้างหลักและการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางการเมืองที่ส่งผลต่อการพัฒนาย่านศูนย์ราชการและการพัฒนาโครงข่ายทางสัญจรแบบตารางที่ไม่สมบูรณ์ (Incomplete grid network) ในปัจจุบัน |
