Struggling for Better Societies: Critical Intellectuals and Their Pursuits of Liberty and Equality for Thai Society

Main Article Content

Thitikorn Sangkaew

Abstract

The political crisis of the 2000s in Thailand was rooted in the inability of the traditional culture to restrain its own members. During this period, critical intellectuals challenged the mainstream notion of ‘Thainess’ and envisioned more equitable forms of society. This paper examines their conceptions of liberty and equality amid the growing critique of ‘Thainess’ between the early 1980s (the late 2520 B.E.) and the early 2010s (the first half of 2550s B.E.). The findings reveal that critical knowledge emerged during the crises of unified identity in Thailand. The conceptions of liberty and equality served both as tools for such criticisms and as foundations for envisioning prospective Thai societies. These ideas were articulated through two main approaches. The first one was the tradition of totalizing critique, which gave precedence to individual freedom from state interference and to equality before the just laws, emphasizing civil and political rights as essential to shaping free and equal relationships among individuals under the rule of law. The second approach involved the tradition of internal critique that promoted diverse identities, a free and inclusive society with equal opportunities and fair access to resources, and regarded social rights as an essential element enabling Thai citizens to freely pursue their own lives so that they could become the driving force of society. Although critical intellectuals had offered alternative visions for Thai society, the 2014 military coup temporarily halted their activities, leaving behind a legacy of both their ideas and their limitations for emerging intellectuals.

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

How to Cite
Sangkaew, T. (2026). Struggling for Better Societies: Critical Intellectuals and Their Pursuits of Liberty and Equality for Thai Society. Political Science and Public Administration Journal, 17(1). retrieved from https://so05.tci-thaijo.org/index.php/polscicmujournal/article/view/281663
Section
Research Article

References

กนกรัตน์ เลิศชูสกุล. (2564). สงครามเย็น (ใน) ระหว่างโบว์ขาว. กรุงเทพฯ: มติชน.

กมล สมวิเชียร. (2011). ลักษณะและปัญหาของปัญญาชนไทย. สังคมศาสตร์ปริทัศน์, 6(1), 38-56.

กองบรรณาธิการวารสารฟ้าเดียวกัน. (2548). ทักษิณเปรียบเทียบกับสฤษดิ์ไม่ได้: บทสัมภาษณ์ทักษ์ เฉลิมเตียรณ. ฟ้าเดียวกัน, 3(2), 48-62.

กองบรรณาธิการวารสารฟ้าเดียวกัน. (2553). จากพฤษภาประชาธรรมถึงรัฐประหารเพื่อประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข. ฟ้าเดียวกัน, 8(1), 178-210.

เกษียร เตชะพีระ. (2527). ข้อเขียนเพื่อการวิวาทะ: เส้นทางความคิดของขบวนการนักศึกษาไทย ในรอบทศวรรษ 14 ตุลาฯ: การปฏิวัติกระบวนทัศน์ 2 ครั้ง. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมือง, 3(2), 41-55.

เกษียร เตชะพีระ. (2536). กำเนิดคำว่า ‘ปัญญาชน’. ศิลปวัฒนธรรม, 14(7), 76-80.

เกษียร เตชะพีระ. (2537ก). จินตนากรรมชาติที่ไม่เป็นชุมชน: คนชั้นกลางลูกจีนกับชาตินิยมโดยรัฐของไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาและฝึกอบรมนักข่าว หนังสือพิมพ์ผู้จัดการ.

เกษียร เตชะพีระ. (2537ข). แลลอดลายมังกร: รวมข้อเขียนว่าด้วยความเป็นจีนในสยาม. กรุงเทพฯ: คบไฟ.

เกษียร เตชะพีระ. (2537ค). วิสามัญสำนึก: รวมบทความและทรรศนะที่กลั่นกรองจากประสบการณ์ชีวิต. กรุงเทพฯ: ทางไทย.

เกษียร เตชะพีระ. (2538). วิวาทะโลกานุวัตร. กรุงเทพฯ: ผู้จัดการ.

เกษียร เตชะพีระ. (2539). บริโภคความเป็นไทย. ใน ชัยวัฒน์ สถาอานันท์ (บก.). จินตนาการสู่ปี 2000: นวัตกรรมเชิงกระบวนทัศน์ด้านไทยศึกษา? (น. 85-127). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

เกษียร เตชะพีระ. (2545). จุดอับทางเศรษฐกิจกับการฟื้นตัวทางการเมืองหลังวิกฤตในประเทศไทย: การเฟื่องฟูใหม่ของชาตินิยมทางเศรษฐกิจ [Post-Crisis Economic Impasse and Political Recovery in Thailand: The Resurgence of Economic Nationalism]. (ประจักษ์ ก้องกีรติ, ผู้แปล). จุลสารไทยคดีศึกษา, 19(1), 3-29. (ต้นฉบับพิมพ์ปี 2002)

เกษียร เตชะพีระ. (2548ก). เจ๊กและแขกกับสังคมไทย: พินิจปัญหาคนไทยมุสลิมเชื้อสายมลายูจากประสบการณ์คนไทยเชื้อสายจีน. เอกสารนำเสนอในงานสัมมนาวิชาการของสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) ประจำปี 2548 (น. 1-21), วันที่ 26-27 พฤศจิกายน 2548 ณ โรงแรมแอมบาสซาเดอร์ ซิตี้ จังหวัดชลบุรี.

เกษียร เตชะพีระ. (2548ข). บทวิจารณ์การสร้าง “ความเป็นไทย” กระแสหลัก และ “ความจริง” ที่ “ความเป็นไทย” สร้าง. ฟ้าเดียวกัน, 3(4), 68-81.

เกษียร เตชะพีระ. (2553ก). สงครามระหว่างสี ก่อนถึงจุดที่ไม่อาจหวนกลับ. กรุงเทพฯ: โอเพ่นบุ๊ค.

เกษียร เตชะพีระ. (2553ข). สงครามระหว่างสี ในคืนวันอันมืดมิด. กรุงเทพฯ: โอเพ่นบุ๊ค.

เกษียร เตชะพีระ. (2554). ระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข: ที่มาและที่ไป. ฟ้าเดียวกัน, 9(1), 88-114.

ฉัตรทิพย์ นาถสุภา และพรพิไล เลิศวิชา. (2537). วัฒนธรรมหมู่บ้านไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันพัฒนาชนบท มูลนิธิหมู่บ้าน.

ฉัตรทิพย์ นาถสุภา. (2540). วัฒนธรรมชุมชนและชนชาติไทย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ฉัตรทิพย์ นาถสุภา. (2543). ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทย. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ชนิดา พรหมพยัคฆ์ เผือกสม. (2546). การเมืองในประวัติศาสตร์ธงชาติไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.

ชาตรี ประกิตนนทการ. (2547). การเมืองและสังคมในศิลปสถาปัตยกรรม สยามสมัย ไทยประยุกต์ ชาตินิยม. กรุงเทพฯ: มติชน.

ชาตรี ประกิตนนทการ. (2549). พระพุทธชินราชในประวัติศาสตร์การสร้างความเป็นไทย. วารสารเมืองโบราณ, 32(3), 64-86.

ไชยันต์ ไชยพร. (2557). นิธิ เอียวศรีวงศ์ ใน/กับวิกฤตการเมืองไทย. กรุงเทพฯ: คบไฟ.

ฐิติกร สังข์แก้ว, สราวุธ ทับทอง และอรรถสิทธิ์ พานแก้ว. (2559). ค่านิยม 12 ประการ. ใน จุด (ไม่) จบ: ช่วงฉากการเมืองไทย ’48–’59 (น. 282-293). กรุงเทพฯ: สถาบันพระปกเกล้า.

ณัฐพล ใจจริง. (2556). ขอฝันใฝ่ในฝันอันเหลือเชื่อ: ความเคลื่อนไหวของขบวนการปฏิปักษ์ปฏิวัติสยาม (พ.ศ. 2475-2500). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2544). ประวัติศาสตร์ไทย แบบราชาชาตินิยม จากยุคอาณานิคมอำพรางสู่ราชาชาตินิยมใหม่ หรือลัทธิเสด็จพ่อของกระฎุมพีไทยในปัจจุบัน. ศิลปวัฒนธรรม, 23(1), 56-65.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2545). เรื่องเล่าจากชายแดน. ศิลปวัฒนธรรม, 23(12), 70-83.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2554). มรดกสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในปัจจุบัน. ฟ้าเดียวกัน, 9(2), 44-58.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2556ก). กำเนิดสยามจากแผนที่: ประวัติศาสตร์ภูมิกายาของชาติ [Siam Mapped: A History of the Geo-Body of a Nation]. (พวงทอง ภวัครพันธุ์, ไอดา อรุณวงศ์, และพงษ์เลิศ พงษ์วนานต์, ผู้แปล). กรุงเทพฯ: คบไฟ ร่วมกับ อ่าน. (ต้นฉบับพิมพ์ปี 1994)

ธงชัย วินิจจะกูล. (2556ข). ข้ามให้พ้นประชาธิปไตยแบบหลัง 14 ตุลา. ใน ประชาธิปไตยที่มีกษัตริย์อยู่เหนือการเมือง: ว่าด้วยประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ (น. 28-64). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2556ค). ชัยชนะของเสรีประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์อยู่เหนือการเมือง. ใน ประชาธิปไตยที่มีกษัตริย์อยู่เหนือการเมือง: ว่าด้วยประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ (น. 5-20). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

ธงชัย วินิจจะกูล. (2556ง). วาทกรรมพระราชอำนาจหรือประชาธิปไตยแบบคิดสิ้น. ใน ประชาธิปไตยที่มีกษัตริย์อยู่เหนือการเมือง: ว่าด้วยประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ (น. 23-27). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2549ก). การเมืองเรื่องของสิทธิ (มนุษยชน). ใน ความคิดการเมืองไพร่กระฎุมพีแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (น. 254-262). กรุงเทพฯ: มติชน.

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2549ข). กำเนิดและความเป็นมาของสิทธิมนุษยชน. กรุงเทพฯ: คบไฟ.

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2555ก). “สิทธิ” และ “เสรีภาพ” ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2555ข). ความเป็นมาของทฤษฎีแบ่งแยกดินแดนในภาคใต้ไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.

ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ. (2556). ประวัติศาสตร์วิพากษ์: สยามไทยกับปาตานี. กรุงเทพฯ: มติชน.

ธิกานต์ ศรีนารา. (2555). ความคิดทางการเมืองของ “ปัญญาชนฝ่ายค้าน” ภายหลังการตกต่ำของกระแสความคิดสังคมนิยมในประเทศไทย พ.ศ. 2524-2534 (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธิดา สาระยา. (2532). (ศรี) ทวารดี: ประวัติศาสตร์ยุคต้นของสยามประเทศ. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.

ธิดา สาระยา. (2537). รัฐโบราณในภาคพื้นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: กำเนิดและพัฒนาการ. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.

นิติ ภวัครพันธุ์. (2541). บางครั้งเป็นคนไทย บางครั้งไม่ใช่ อัตลักษณ์แห่งตัวตนที่ผันแปรได้. รัฐศาสตร์สาร, 20(3), 215-251.

นิติ ภวัครพันธุ์. (2547). แปลงความทรงจำ “ไต” สร้างความเป็น “ไทย”. ใน ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน). ความเป็นไทย/ความเป็นไท (น. 1-54). กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.

นิติ ภวัครพันธุ์. (2558). ชวนถก ชาติและชาติพันธุ์. กรุงเทพฯ: ศยาม.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2512). ปัญญาชนไทย?. สังคมศาสตร์ปริทัศน์, 7(2), 100-112.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2531). ชาวจีน: ปัจจัยสำคัญของการเปลี่ยนแปลง. ศิลปวัฒนธรรม, 9(4), 36-48.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2534). รัฐธรรมนูญฉบับวัฒนธรรมไทย. ศิลปวัฒนธรรม, 13(1), 266-284.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2536). วัฒนธรรมของคนชั้นกลางไทย. วารสารธรรมศาสตร์, 19(1), 31-41.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2538ก). โขน, คาราบาว, น้ำเน่า และหนังไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2538ข). ชาติไทย, เมืองไทย, แบบเรียนและอนุสาวรีย์. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2538ค). ผ้าขาวม้า, ผ้าซิ่น, กางเกงใน และ ฯลฯ. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2539). สองหน้าสังคมไทย: บทวิพากษ์โครงสร้างอารยธรรมไทย. กรุงเทพฯ: ผู้จัดการ.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2542). ตั้งโฉลกตามชื่อ. ศิลปวัฒนธรรม, 20(7), 83-86.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2545). ว่าด้วย “เพศ”: ความคิด ตัวตน และอคติทางเพศ ผู้หญิง เกย์ เพศศึกษา และกามารมณ์. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2547). บริโภค/โพสต์โมเดิร์น. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2548). ประวัติศาสตร์ ชาติ ปัญญาชน. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2549). คนไทยหลายเผ่าพันธุ์ 3,000 ปี ในสุวรรณภูมิ. ใน สุจิตต์ วงษ์เทศ (บก.). ประวัติศาสตร์แห่งชาติ “ซ่อม” ฉบับเก่า “สร้าง” ฉบับใหม่ (น. 72-81). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2552). รากหญ้าสร้างบ้าน ชนชั้นกลางสร้างเมือง. กรุงเทพฯ: มติชน.

นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2554). มรดกของใคร?. ฟ้าเดียวกัน, 9(2), 59-66.

ปฐม ตาคะนานันท์. (2551). คณะสงฆ์สร้างชาติ สมัยรัชกาลที่ 5. กรุงเทพฯ: มติชน.

ประจักษ์ ก้องกีรติ. (2548). และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ: การเมืองวัฒนธรรมของนักศึกษาและปัญญาชนก่อน 14 ตุลา. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ประจักษ์ ก้องกีรติ. (2558). การเดินทางของความไม่เสมอภาคในสังคมไทย. ใน ประชาธิปไตยในยุคเปลี่ยนผ่าน (น. 5-28). นนทบุรี: ฟ้าเดียวกัน.

ประชาไท. (2556). กลุ่มนักวิชาการตั้ง ‘สมัชชาปกป้องประชาธิปไตย’ เห็นต่างข้อเสนอ กปปส.-ทปอ. (แถลงการณ์เต็ม). (10 ธันวาคม). สืบค้นเมื่อ 12 กันยายน 2568, จาก https://prachatai.com/journal/2013/12/50321

ฟ้ารุ่ง ศรีขาว. (2554). สุภาพบุรุษไพร่ ณัฐวุฒิ ใสยเกื้อ. กรุงเทพฯ: มติชน.

มติชนสุดสัปดาห์. (2566). ย้อนข้อเสนอ “นิติราษฎร์” ปี 54 แถลงการณ์ ล้างผลพวงรัฐประหาร ชงโละ-รธน.-คปค.-คตส. (6 เมษายน). สืบค้นเมื่อ 12 กันยายน 2568, จาก https://www.matichon.co.th/weekly/featured/article_664420

มุกหอม วงษ์เทศ. (2549). ไทย, ไทย ๆ, ไท้ย-ไทย (1). ศิลปวัฒนธรรม, 27(10), 46-49.

มุกหอม วงษ์เทศ. (2552). ในเขาวงกต. กรุงเทพฯ: อ่าน.

ยุกติ มุกดาวิจิตร. (2547). โครงร่าง ประวัติศาสตร์ชาติพันธุ์นิพนธ์ หลังยุคคลั่งชาติ คลั่งท้องถิ่น. ศิลปวัฒนธรรม, 25(10), 160-169.

ยุกติ มุกดาวิจิตร. (2548). อ่าน “วัฒนธรรมชุมชน”: วาทศิลป์และการเมืองของชาติพันธุ์นิพนธ์แนววัฒนธรรมชุมชน. กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน.

วรเจตน์ ภาคีรัตน์. (2552). นิติรัฐกับความยุติธรรมทางสังคม. ฟ้าเดียวกัน, 7(4): 67-87.

วันพัฒน์ ยังมีวิทยา. (2565). สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล กับการแตกหักกับความคิดแบบปัญญาชน 6 ตุลา. ฟ้าเดียวกัน, 20(2), 151-198.

วารุณี โอสถารมย์. (2524). การศึกษาในสังคมไทย พ.ศ. 2411 - พ.ศ. 2475 (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

วารุณี โอสถารมย์. (2549). กำเนิดการศึกษาสมัยใหม่แบบรวมศูนย์สมัยรัชกาลที่ 5: การสร้างพลเมืองดีและกำลังคนในระบบราชการภายใต้รัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์และผลกระทบต่อสังคม (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: ม.ป.พ.

ศรีศักร วัลลิโภดม. (2524). ข้อขัดแย้งเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.

ศรีศักร วัลลิโภดม. (2532). เมืองโบราณในอาณาจักรสุโขทัย. กรุงเทพฯ: สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ศุภมิตร ปิติพัฒน์. (2555). บทวิพากษ์ธรรมวิทยาแห่งพลเมืองของประกาศกร่วมสมัย: เกษียร เตชะพีระ, ธงชัย วินิจจะกูล และสมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. กรุงเทพฯ: คบไฟ.

สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. (2544). ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งสร้าง. กรุงเทพฯ: 6 ตุลารำลึก.

สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. (2551ก). ปริศนากรณีสวรรคต. ฟ้าเดียวกัน, 6(2), 116-135.

สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. (2551ข). พระบารมีปกเกล้า: พระสุรเสียงราชินีบนเวทีพันธมิตร. ประชาไท. สืบค้นเมื่อ 12 พฤษภาคม 2568, จาก https://shorturl.at/Bty15

สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล. (2552). สำคัญอยู่ที่สปิริตของระบบการเมือง-กฎหมาย. ฟ้าเดียวกัน, 7(4), 88-90.

สายชล สัตยานุรักษ์. (2546). สองร้อยปีวัฒนธรรมไทย และความยุติธรรม. มหาวิทยาลัยเที่ยงคืน. สืบค้นเมื่อ 18 พฤษภาคม 2568, จาก https://shorturl.at/8mrZP

สายชล สัตยานุรักษ์. (2548). การสร้าง “ความเป็นไทย” กระแสหลัก และ “ความจริง” ที่ “ความเป็นไทย” สร้าง. ฟ้าเดียวกัน, 3(4), 41-67.

สายชล สัตยานุรักษ์. (2557ก). 10 ปัญญาชนสยาม เล่ม 1 ปัญญาชนแห่งรัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์. กรุงเทพฯ: โอเพ่น โซไซตี้.

สายชล สัตยานุรักษ์. (2557ข). 10 ปัญญาชนสยาม เล่ม 2 ปัญญาชนหลังการปฏิวัติ 2475. กรุงเทพฯ: โอเพ่น โซไซตี้.

สายชล สัตยานุรักษ์. (2557ค). อุดมการณ์ชาตินิยมกับการเคลื่อนไหวทางการเมืองของชนชั้นกลางไทย. วารสารมนุษยศาสตร์สาร, 15(2), 35-73.

สายพิน แก้วงามประเสริฐ. (2538). การเมืองในอนุสาวรีย์ท้าวสุรนารี. กรุงเทพฯ: มติชน.

สำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ. (ม.ป.ป.). ประวัติความเป็นมาของสำนักงานเสริมสร้างเอกลักษณ์ของชาติ. สืบค้นเมื่อ 25 พฤษภาคม 2568, จาก https://shorturl.at/uAO1N

สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2526). สุโขทัยไม่ใช่ราชธานีแห่งแรกของไทย. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม.

สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2527). คนไทยไม่ได้มาจากไหน? กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม.

สุลักษณ์ ศิวรักษ์. (2512). ปัญญาชนสยาม. พระนคร: กรุงสยามการพิมพ์.

สุลักษณ์ ศิวรักษ์. (2547). บทบาทของพระสงฆ์ในสังคมไทยปัจจุบัน. ศิลปวัฒนธรรม, 25(10), 85-92.

สุลักษณ์ ศิวรักษ์. (2548ก). การมีสถาบันกษัตริย์ถูกกกว่าการมีประธานาธิบดี. ฟ้าเดียวกัน, 3(4), 83-93.

สุลักษณ์ ศิวรักษ์. (2548ข). ศาสนากับสังคมศาสตร์ในสังคมไทย. ศิลปวัฒนธรรม, 26(12), 152-160.

เสกสรรค์ ประเสริฐกุล. (2553). การเมืองภาคประชาชนในระบอบประชาธิปไตยไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: วิภาษา.

อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2538). การเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ของชนชั้นผู้นำไทย ตั้งแต่รัชกาลที่ 4 ถึงพุทธศักราช 2475. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2542). จากคนนอกสู่คนชายขอบ. ศิลปวัฒนธรรม, 20(12), 68-76.

อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2544). ความเป็นคนไทย. ศิลปวัฒนธรรม, 22(9), 158-161.

อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. (2553). จะรักกันอย่างไร ในเมื่อเรายังไม่เข้าใจกัน. นนทบุรี: Oh My God.

แอนเดอร์สัน, เบเนดิก. (2552). ชุมชนจินตกรรม: บทสะท้อนว่าด้วยกำเนิดและการแพร่ขยายของชาตินิยม [Imagined Communities: Reflections on the Origins and Spread of Nationalism]. (ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, บก.แปล). กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์. (ต้นฉบับพิมพ์ปี 2006)

แอนเดอร์สัน, เบเนดิคท์. (2546). ศึกษารัฐไทย: วิพากษ์ไทยศึกษา [Studies of the Thai State: The State of Thai Studies]. (ดาริน อินทร์เหมือน, ผู้แปล; มุกหอม วงษ์เทศ, บก.แปล). ฟ้าเดียวกัน, 1(3), 99-147. (ต้นฉบับพิมพ์ปี 1979)

Anderson, B. (1979). Studies of the Thai State: The State of Thai Studies. In Ayal, E. B. (Ed.). The State of Thai Studies: Analyses of Knowledge, Approaches, and Prospects in Anthropology, Art, History, Economics, and Political Science (pp. 197-247). Ohio: Ohio University for International Studies.

Anderson, B. (1983). Imagined Communities: Reflections on the Origins and Spread of Nationalism. London: Verso.

Aron, R. (2001). The Opium of the Intellectuals (New ed.). New Jersey: Transaction Publishers.

Bechstedt, H. D. (2002). Identity and Authority in Thailand. In Reynolds, C. J. (Ed.). National Identity and Its Defenders: Thailand Today (pp. 238-261). (Revised ed.). Chiang Mai: Silkworm.

Beneton, P. (2004). Equality by Default: An Essay on Modernity as Confinement. (Hancock, R. C., Trans.). Delaware: Intercollegiate Studies Institute.

Berger, P. & Luckmann, T. (1966). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. New York: Anchor Books.

Berlin, I. (2002). Two Concepts of Liberty. In Liberty: Incorporating Four Essays on Liberty (pp. 166-217). (Hardy, H., Ed.). Oxford: Oxford University Press.

Carey, J. (1992). The Intellectuals and the Masses: Pride and Prejudice Among the Literary Intelligentsia 1880-1939. London: Faber and Faber.

Carter, I (2022). Positive and Negative Liberty. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Retrieved September 12, 2025, from https://plato.stanford.edu/archives/spr2022/entries/liberty-positive-negative/

Connors, M. K. (2007). Democracy and National Identity in Thailand (Revised ed.). Copenhagen: NIAS Press.

Gourgouris, T. (2008). Public Intellectuals. In Darity, W. A. (Ed.). International Encyclopedia of the Social Sciences (pp. 68-69) (2nd ed., Vol. 4). New York: Macmillan Library Reference.

Gramsci, A. (1971). The Intellectuals. In Selections from the Prison Notebooks (pp. 3-23) (Hoare, Q., & Smith, G. N., Eds., Trans.). New York: International Publishers.

Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2002). Dialectic of Enlightenment: Philosophical Fragments (Jephcott, E., Trans.; Noerr, G. S., Ed.). California: Stanford University Press.

Johnson, P. (1988). Intellectuals. New York: Harper & Row.

Kant, I. (1991). Kant: Political Writings (Nisbet, H. B., Trans.; Reiss, H. S., Ed.). New York: Cambridge University Press.

Manent, P. (1996). An Intellectual History of Liberalism (Balinski, R., Trans.). New Jersey: Princeton University Press.

Mannheim, K. (1952). Competition as a Cultural Phenomenon. In Essays on the Sociology of Knowledge (pp. 191-229). (Kecskemeti, P., Ed.). London: Routledge and Kegan Paul Ltd.

Mannheim, K. (1991). Ideology and Utopia: An Introduction to the Sociology of Knowledge. New York: Routledge.

Marshall, T. H. (1963). Class, Citizenship, and Social Development. New York: Anchor Books.

McCarthy, E. D. (1996). Knowledge as Culture: The New Sociology of Knowledge. New York: Routledge.

Reynolds, C. J. (2002). Introduction: National Identity and Its Defenders. In Reynolds, C. J. (Ed.). National Identity and Its Defenders: Thailand Today (pp. 1-32) (Revised ed.). Chiang Mai: Silkworm.

Said, E. W. (1996). Representations of the Intellectual. New York: Vintage Books.

Simon-Nahum, P. (2011). Intellectuals. In Badie, B., Berg-Schlosser, D., & Morlino, L. (Eds.). International Encyclopedia of Political Science (pp. 1208-1210). (Vol. 4). Los Angeles: SAGE.

Sowell, T. (2011). Intellectuals and Society (Revised ed.). New York: Basic Books.

Stivers, R. (2008). The Illusion of Freedom and Equality. New York: State University of New York Press.